JEDNA KAO NIJEDNA

/in /by

Kriza savremenih evropskih društava koja traje od početka 21. veka i ima sve odlike jedne organske, višestruke krize, ima sličnosti sa prethodnim krizama tih razmera, ali i sopstvene specifičnosti. Cilj nam je bio da u ovom eseju prikažemo složenost koja nastaje usled više paralelnih kriza i predstavi teorijski koncept polirkize, koji se pokazuje korisnom za  analizu uticaja singularnih kriza na društva, bez obzira na različite ekonomske sisteme, političku organizaciju ili geografski region. U drugom delu rada bavićemo se krizom vrednosti i emancipatorskog pokreta savremenih društava kao aspektima krize, koji su u posleratnom periodu dobijali na značaju i politički jačali, da bi tokom druge decenije 21. veka njihova privlačnost, usled dejstva polikrize, počela vidno da opada.

Uvod

/in /by

LIMINALNI SVET U FILMU PEPEO I DIJAMANT ANDŽEJA VAJDE

/in /by

Predmet ovog rada je granica sveta prikazanog u filmu Pepeo i dijamant reditelja Andžeja Vajde, jednom od najznačajnijih filmova evropske kinematografije. Oslanjajući se na klasične teorije liminalnosti Arnolda van Genepa i Viktora Tarnera, istražujemo liminalnost u navedenom filmu. Andžej Vajda konstruiše prostor praga, koji možemo prepoznati i u samom narativu i u tehnikama snimanja. Likovi, posebno glavni protagonista, Maćek Helmicki, i sam hronotop, uronjeni su u svojevrsnu granicu na istorijskim i egzistencijalnim raskrsnicama. Liminalnost sveta Pepela i dijamanta može se posmatrati kroz antiteze, koje čine ivicu graničnog prostora – smrt i život/ljubav, svet živih – svet mrtvih (površinski i podzemni), herojstvo
i izdaja, rat i mir – sve se nalazi u marginalnom prostoru mitske noći koja obuhvata čitavu radnju filma. Noćno, marginalno vreme u filmu služi kao kulisa za tranziciju pojedinaca – i glavnog lika i kolektivnog lika/nacije. U radu definišemo granične elemente filma i identifikujemo karakteristike liminalnosti kako u prostoru tako i u likovima

SLOBODA SAD I NEKAD

/in /by

U radu ispitujemo pojmovna određenja i vrednost čovekove slobode u postavkama tri pravoslavna bogoslova iz različitih epoha. Najpre ispitujemo ideje Grigorija Niskog, potom karakteristična određenja Svetog Jovana Damaskina i, na kraju, postavke mitropolita Jovana Zizjulasa. Rezultati ispitivanja pokazuju da, iako pripadaju istoj pravoslavnoj tradiciji (koju su u velikoj meri intelektualno oblikovali) i dele zajedničke apsolutne pretpostavke, tri bogoslova nemaju identične koncepcije slobode. Zajedničke apsolutne pretpostavke ne samo da ne impliciraju identitet metafizičkih, epistemoloških ili etičkih teorija, već mogu da impliciraju i njihovu kardinalnu različitost. Zahvaljujući dinamici pojmova i njihovih
relacija, iz jednog metafizičkog jezgra mogu da se izvedu kardinalno različite epistemološke, metafizičke i ontološke implikacije. Smisao i vrednost ljudske slobode u delu Jovana Zizjulasa sasvim su različiti od koncepcija slobode u postavkama dvojice drevnih bogoslova. Razilaženja i razlike mogu da budu posledica duha vremena, uticaja filozofskih ideja, kulturnih obrazaca i dominantnih modela mišljenja, posledica svojstava ispitivanih pojmova, koji se opiru ponavljanju identičnih pojmovnih mreža i relacija i posledica čudnih, nepredvidivih i neobičnih putanja i sinteza ideja u istoriji kulture i civilizacije.

TEORIJSKE KONTEKSTUALIZACIJE BIOUMETNOSTI KAO PRAKSE

/in /by

U ovom radu je prikazano tumačenje bioumetnosti preko analize estetskog predmeta i estetskog akta, koju je razvio Nikolaj Hartman u Estetici. Njegova podela je u ovom radu prilagođena savremenom kontekstu i postavljaju se četiri pitanja – o vrsti predmeta ili bića koje je bioumetnički rad, značenjskom karakteru bioumetničkog rada, kreativnom i receptivnom činu
pri stvaranju i percepciji ovakvog rada. Kroz pokušaj tumačenja bioumetnosti u kontekstu ove podele pojavila su se pitanja o povezanosti bioumetnosti i primenjene etike, o teorijskoj pozadini bioumetnosti, o potrebi za ovakvom praksom i o njenom društvenom okviru. Osnovno pitanje u radu je o tome po čemu je specifično uključivanje drugog živog bića različitog od čoveka u umetnički rad u pogledu same umetničke prakse i upotrebe materijala, potom u pogledu značenja koja ovakva praksa implicira i, najzad, u pogledu etičkih problema i obaveza koje ovakvo postupanje nalaže.

PATRIOTIZAM U SRPSKIM TV SERIJAMA

/in /by

Predmet rada je analiza domaće TV serije „Državni službenik”. Postavljena je hipoteza da ova serija sadrži elemente patriotskog diskursa po uzoru na strane filmske i TV sadržaje slične žanrovske orijentacije, ali na specifično lokalizovan način. Ako prihvatimo tezu da savremene serije ne samo da predstavljaju ogledalo stvarnosti, već i posredno utiču na tu stvarnost, možemo govoriti o intenciji autorskog tima da se putem popularnog, žanrovski jasno oblikovanog sadržaja postepeno uspostavi jedan novi pogled na savremenu srpsku istoriju koji daje moguće odgovore na izazove sa kojima se država i društvo suočavaju u aktuelnom geopolitičkom okruženju. Rad je zasnovan na metodi tematske analize serije kao i drugih medijskih tekstova sa njom u
vezi, uz fokus na tri teorijske perspektive: transtekstualnost i intertekstualnost, sećanje i pamćenje, kao i ideologija i reprezentacija. U uvodnom delu tema serije stavlja se u kontekst relevantnih aktuelnih filmova i serija iz domena žanra špijunskih trilera. Glavni deo rada bavi se analizom elemenata serije (sadržaja, umetničkih postupaka i konteksta) kroz prizmu pomenutih teorijskih okvira sa ciljem argumentacije u prilog postavljenoj hipotezi.

PROBLEMATIZACIJA UMETNIČKOG I DRUŠTVENOG POKRETA NUEVA SANCION

/in /by

U ovom radu analiziraće se „Nueva sancion” (Nova pesma), levičarski društveni pokret i žanr koji je bio veoma uticajan tokom sedamdesetih i osamdesetih godina 20. veka na Iberijskom poluostrvu i u Latinskoj Americi. Ovaj muzički pravac žanrovski karakteriše stil koji se bazira na narodnim pesamama, dok se tekstovi fokusiraju na kritici društva iz levičarske
perspektive. Spomenuti muzički pravac imao je veliku ulogu u borbi protiv Frankovog režima u Španiji, Pinočeovog u Čileu, Salazarovog u Portugalu, Videlinog u Argentini i mnogih drugih desničarskih režima na španskom i portugalskom govornom području. U radu je pokazano na koji način umetnost može imati ulogu u društvenim promenama i kako je „Nueva sancion” uticala
na određene društvene procese i formiranje određenih ideoloških narativa. Fokus u ovom radu biće na „Nueva sancion” u Čileu, Španiji (Kataloniji), Argenitni, Nikaragvi i Kubi, jer su umetnici iz pomenutih zemalja odigrali značajnu ulogu u svom okruženju i među pobunjenim umetnicima širom sveta

INVERZNI NACIONALIZAM PROTIV REPUBLIKE SRPSKE

/in /by

U uvodnom delu članka objašnjava se pojam inverznog nacionalizma, zatim se u prvom delu rada navode neki karakteristični primeri inverznog nacionalizma prema Republici Srpskoj, a u drugom delu rada objašnjava se kontekst i funkcija inverznog nacionalizma prema Republici Srpskoj. Svi oni činioci koji i inače proizvode inverzni nacionalizam u Srbiji deluju i u slučaju stigmatizacije Republike Srpske u delu našeg javnog mnjenja. Kompradorska intelektualna i medijska elita, normalizujući (neo)kolonijalno potčinjavanje Srbije u svim životnim domenima, kao prvobitni greh koji opravdava
paternalizam (neo)kolonijalnih centara nad Srbijom uzima navodno endemski i (samo)destruktivni „srpski nacionalizam”, a posebno „srpske zločine” počinjene u ratu devedesetih. Republika Srpska je zgodna tema u okviru takvog autokolonijalnog narativa, budući da ona objedinjuje mitski „prvobitni greh” („genocid u Srebrenici”) sa glavnim aktuelnim ideološkim neprijateljem — „srpskim nacionalizmom” — kako se karakteriše izrazita nacionalna samosvest većine građana Republike Srpske.

BEZBEDNOSNI ASPEKTI KULTURNE SARADNJE REPUBLIKE SRBIJE I REPUBLIKE SRPSKE

/in /by

Saradnja između Republike Srbije i Republike Srpske je osoben primer međunarodne kulturne saradnje, s obzirom na to da se radi o političkim subjektima različitog ranga (država i entitet u okviru Bosne i Hercegovine). Posebnost i privilegovanost kulturnih odnosa ova dva subjekta motivisana je pre svega kulturno-identitetskim razlozima, koji imaju značajne bezbednosne implikacije, kako na bezbednost ova dva subjekta i njenih građana, tako i na regionalnu i međunarodnu bezbednost. U radu se kulturna saradnja Republike Srbije i Republike Srpske istražuje pre svega iz perspektive njene povezanosti sa konceptima hibridnog ratovanja i strateške kulture.

MANIFESTACIJA DANI MILOŠA CRNJANSKOG U REPUBLICI SRPSKOJ

/in /by

U radu se razmatraju nastanak, ideja i prostori na kojima počiva manifestacija „Dani Miloša Crnjanskog”, čiji su organizatori Udruženje „Sumatra”, Banatski kulturni centar iz Novog Miloševa, Matica srpska, Kulturni centar Vojvodine „Miloš Crnjanski”, Srpsko narodno pozorište, uz podršku Zadužbine Miloša Crnjanskog iz Beograda i uz finansijsku podršku Ministarstva kulture Republike Srbije, Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama i Gradske uprave za kulturu Novog Sada. Program manifestacije čine različiti sadržaji – okrugli sto posvećen životu i delu Miloša Crnjanskog, književna nagrada „Beskrajni plavi krug” koja se dodeljuje za najbolji roman napisan na srpskom jeziku, izložbe, „Pesničko uzdarje mladih pesnika”, književne večeri, izvođenje oratorijuma/dramskog teksta posvećenog Milošu Crnjanskom i mnogi drugi. Realizacija manifestacije počela je 2019. godine u Novom Sadu i Novom Miloševu, da bi od 2022. godine, u saradnji sa Kulturnim centrom Vojvodine „Miloš Crnjanski”, bila započeta i realizacija istoimenog projekta sa idejom da se manifestacija proširi na kulturne centre širom Republike Srbije, a od 2025. godine, pod nazivom „Dani Miloša Crnjanskog u Republici Srpskoj” i na kulturne centre širom Republike Srpske. Posebna pažnja posvećena je „Danima Miloša Crnjanskog u Republici Srpskoj” i ideji da se o delu Miloša Crnjanskog govori na srpskim kulturnim i duhovnim prostorima, čiji je medijum jedan od najznačajnijih srpskih pisaca.