OČIMA KAMERE: NUVELOV INSTITUT ARA PSKOG SVETA U PARIZU

/in /by

U ovom istraživanju bavili smo se konceptualnim pristupom tradiciji jezikom arhitekture na primeru Instituta arapskog sveta u Parizu Žana Nuvela. Kretanjem između teorije pogleda, studija kulture, rodnih studija, studija kulturnog nasleđa, arhitekture i filma, u našem istraživanju iznose se tvrdnje da Žan Nuvel arhitekturu Instituta arapskog sveta zasniva na konceptu prevođenja ključnih elemenata tradicionalne arapske arhitekture (mašrabija, minareta, unutrašnjeg dvorišta, prolaza) na jezik moderne arhitekture inspirisane filmskom umetnošću. Prevođenje je predstavljeno kao metaforični i metonimijski proces kojim se ukazuje da je mehanizam uobičajenog znanja o arapskoj civilizaciji kinematografske prirode, odnosno da je znanje o arapskoj civilizaciji u kontekstu diskursa o orijentalizmu (kolonijalizmu), posredovano reprezentacijama, to jest, konstruisano „očima“ Zapada. Kroz koncept prevođenja, Nuvel ujedno uspostavlja sličnosti i razlike između ideologija kapatilističkog Zapada i tradicionalnog Istoka, ohrabrujući novu posthladnoratovsku perspektivu koja privileguje saradnju i komunikaciju između Francuske, Evrope i arapskog sveta.

GRAD KAO SCENA

/in /by

Kao najveći artefakt načinjen ljudskom rukom, grad ima sveobuhvatan uticaj na svest. Polazimo od teze da javni prostor predstavlja scenu u areni urbanog prostora u kome dolazi do sukoba različitih interesa i kulture. Ovi sukobi dovode do tenzije između čovekovih ličnih potreba i društvene prinude. Ričard Senet (Richard Sennett), kulturni antropolog, smatra da tradicionalni grad naseljavaju „glumci, akteri ekspresivnih emocija koji snagom simulacije prozaičnu stvarnost pretvaraju u duhovni i kulturni čin“. Ono što arenu transformiše u pozornicu na kojoj se stvara urbana kultura su samosvesni i slobodni pojedinci koji čine uporišnu tačku svakog urbaniteta. Nastojali smo da prikažemo na koji način se grad transformiše u scenu
posredstvom festivala ulične umetnosti. U prvom delu rada grad je predstavljen kao scena i istaknuta je uloga koju festivali imaju u njegovoj kulturnoj revitalizaciji. U drugom delu rada ukazano je na značaj koji ulična umetnost ima za grad. Treći deo rada posvećen je studiji slučaja Runaway International Street Art Festival. U zaključku su razmotreni značaj i značenje koji javni prostor
ima kao prostor društveno-angažovane umetnosti iz perspektive umetnika i perspektive lokalnog stanovništva.

ZAUZIMANJE PROSTORA I STVARANJE NASLEĐA

/in /by

U tekstu je predstavljen festival All Girls Graf­fi­ti Jam (AGGJ). Istraživana je njegova motivacija, rast i doprinos regionalnoj sceni ulične umetnosti. Pokrenula ga je 2018. godine srpska ulična umetnica TKV (The Kralj Vila) i AGGJ je započeo kao grassroot napor usmeren na stvaranje platforme za osnaživanje i promociju umetnica i preduzetnica. Kroz zajedničke umetničke intervencije, panel diskusije, izložbe i performanse, festival je nastojao da postane važna regionalna platforma posvećena inkluziji, izgradnji zajednice i održivosti. Razvoj festivala je dokumentovan kroz intervjue sa TKV, koorganizatorima i učesnicama Festivala. Predstavljena je organizacija, finansiranje i uloga festivala u lokalnoj izgradnji zajednice i ispitane
šire implikacije koje AGGJ ima na urbanu regeneraciju i žensko prisustvo u uličnoj umetnosti.

DANI URBANE KULTURE

/in /by

U radu su predstavljene specifičnosti festivala Dani urbane kulture koji se od 2015. godine održava u Čačku. Ovaj festival je fokusiran na slikanje murala. Muralistima se ustupaju velike površine za slikanje, ali cilj festivala je i promocija hip-hop muzike i ekstremnih sportova. Sa name rom da se razumeju specifičnosti ovog festivala, ova studija slučaja analizira kulturnu politiku u gradu Čačku, razvoj festivala, saradnju sa Opštinom, administrativne postupke: dobijanje dozvola za slikanje murala, uticaj murala na svakodnevni život građana, iskustva umetnika i medijsko pokrivanje festivala. Za potrebe ovog rada korišćene su metode intervjua i anketa. U intervuima su učestvovali direktor festivala Strahinja Babić i dva prethodna gradska većnika za kulturu, nauku i obrazovanje u Čačku, Dušan Radojević i Miloš Papić. Saradnja sa Opštinom se pokazala kao izazovna, ali
se s vremenom poboljšava, dok je medijsko pokrivanje festivala raslo kako se širio. U okviru rada sprovedena je i anketa čiji je cilj bio da otkrije na koji način građani Čačka doživljavaju murale, a popunilo ju je 200 građana različitih starosnih doba. Rezultati su pokazali značajan uticaj murala na svakodnevni život građana koji su anketirani. Građani su naveli svoje omiljene
murale, njih 70% doživljava murale kao umetnost. Finansiranje ovog festivala uglavnom je organizovano preko projekata i sponzorstava, dok deo finansira Opština. Dani urbane kulture smešteni su u specifičan teorijski okvir koji se razlikuje od tradicionalnog shvatanja muralizma.

ULIČNA GALERIJA: PODSTICANJE DIJALOGA U JAVNOM PROSTORU PUTEM UMETNOSTI

/in /by

Smanjenje javnih prostora u urbanim sredinama postaje sve dominantnija paradigma urbanog razvoja, pokrenuta trendovima tržišno orijentisanog razvoja. U gradovima poput Beograda, ovaj fenomen ugrožava kulturnu vitalnost i koheziju zajednice. Privremene urbane prakse pojavljuju se kao odgovor na ovaj trend, ali i kao održivo rešenje, aktivirajući ove prostore
kroz kulturne i društvene inicijative. Ove prakse se u savremenoj naučnoj literaturi definišu kao fenomeni koji imaju svoju fizičku manifestaciju, odnosno kao spontane i direktne prakse u urbanom prostoru, a odnose se na privremeno aktiviranje upražnjenih ili nedovoljno iskorišćenih objekata i prostora. Raspon delovanja uključuje različite ulične umetnosti, okupljanja, festivale i prostorno-specifične prakse. Ulična galerija, smeštena u centru Beograda, primer je ovog transformacionog potencijala. Revitalizacijom napuštenog prolaza pretvorena je u živahni kulturni prostor. Kroz umetničke izložbe i uključenost zajednice, podstiče dijalog i društvenu interakciju, obogaćujući urbani pejzaž. Prevazilaženjem prepreka poput ograničenih resursa i birokratskih izazova, inicijative poput Ulične galerije ističu ulogu umetnosti u javnim prostorima kao katalizatora društvenih promena i urbane revitalizacije.

GRAFITI MENADŽMENT I EDUKATIVNI PROGRAMI U BEOGRADU

/in /by

Grafiti predstavljaju složen fenomen koji se može istraživati na različite načine. U ovom tekstu istražuju se iz ugla grafiti menadžmenta i načina na koji se gradovi bave ovim fenomenom. Marisa Gomez pravi razliku između „grafita umjetnosti“ i „grafita vandalizma“, naglašavajući važnost razumijevanja motiva za nastanak grafita kako bi gradovi mogli njima da se
bave efikasnije. Ovaj pristup se ogleda u menadžment programima posle 2000. godine koji počinju da prepoznaju grafite kao specifičan umjetnički izraz i to inkorporiraju u svoje strategije. U tekstu su prikazane i opisane osnovne strategije koje gradovi primenjuju sa grafitima kao što su: uklanjanje grafita, regulacija i kažnjavanje, kao i novi pristupi zasnovani na prevenciji koji uključuju različite edukativne programe, rad sa mladim grafiti umjetnicima i pokretanje legalnih programa murala. U tekstu se posebno fokusiramo na iskustvo Beograda u ovoj oblasti, mapirajući kontekst i postojeći regulatorni okvir tokom poslednjih dvadeset godina. Predstavljene su postojeće strategije Grada Beograda (uklanjanje, regulacija i kažnjavanje), ali se ukazuje i na zapostavljene aspekte (prevencija i edukacija). Pored toga, identifikuju se i postojeći problemi koji se ogledaju u nepotpunoj regulaciji u ovom domenu kao i nedefinisanim nadležnostima i procedurama. Posebna pažnja u tekstu je
posvećena projektu Rapresent Grupe IDE (od 2010. do 2015) kao primjeru moguće obrazovne incijative u ovoj oblasti. Cilj ovog projekta bio je da transformiše gradske podzemne prolaze u legalne zone za grafite i pruži obrazovnu platformu za mlade grafiti umjetnike. Uprkos birokratskim preprekama, projekat je pokazao potencijal grafita da poboljšaju zapuštene javne prostore angažujući mlade. Pored toga, pokazao je i koliko je važno da Grad Beograd ima jasno definisane propise i procedure u ovoj oblasti, što je jedan od preduslova za uspješnu saradnju između grada i grafiti umjetnika u uljepšavanju grada.

UMETNOST I JAVNI PROSTOR GRADA: VIZUELNI PROGRAMA BELEF FESTIVALA 2008. I 2009. GODINE

/in /by

U tekstu je predstavljeno direktno iskustvo rada na vizuelnom programu festivala Belef 2008. i 2009. godine iz perspektive dela autorskog tima. Festival je u oba izdanja u potpunosti bio fokusiran na javni prostor i podrazumevao privremene i trajne umetničke intervencije na samoj strukturi grada. Autorke teksta bave se širim kontekstom koji je uticao na programsku
orijentaciju i usmerenost ka javnom prostoru, daju osvrt na neke od učesnika i realizovanih programa, ali i kratku analizu produkcijskih uslova rada jedne gradske manifestacije kakav je Beogradski letnji festival. U zaključnom delu
iz subjektivne perspektive realizatorki programa i sa distancom od petnaest godina daje se kratak osvrt na efekte programa i odnos tadašnjih stremljenja i savremenog trenutka.

IZVAN ESTETIKE: ETNOGRAFSKI SUSRETI SA MURALIMA U BEOGRADU

/in /by

Ulice današnjeg Beograda ispunjene su različitim vrstama uličnih (umetničkih) intervencija, uključujući i murale. Murali nisu samo sredstvo za umetničko izražavanje ili ulepšavanje urbanog prostora. U ovom tekstu muralima se pristupa iz ekološke perspektive, koja omogućava da se dokaže da su to složeni entiteti koji ne samo da mogu da komuniciraju jedni sa drugima
i s vremenom dobijaju nova značanja, već su i sastavni deo „eko-sistema“ prestonice i srpskog društva. Na osnovu etnografskih susreta sa dva beogradska murala, u tekstu je predstavljena postsocijalistička transformacija srpskog i bivšeg jugoslovenskog društva i istraženi načini na koji ljudi u datom sociokulturnom i geografskom prostoru doživljavaju promenu različitih
temporalnosti.

AVANTURE INSPEKTORA JODE ZGUŽVANOG: NENASILNI AKTIVIZAM I KVIROVANJE ULICA BEOGRADA

/in /by

Inspektor Joda Zgužvani je aktivistički projekat Nikole Hermana Nikše, koji je zajedno sa svojim mopsom Jodom kao alteregom stvarao uličnu umetnost i unosio kritičke komentare i humor u našu svakodnevicu i na beogradske ulice između 2014. i 2018. godine. Njihov rad je blisko vezan za LGBT+ istoriju i aktivističke intervencije kroz uličnu umetnost poslednje dve
decenije u Beogradu i primer je lokalno kontekstualizovane i kritičke aproprijacije koncepta i termina queer/kvir kao kvara. Kroz skoro 200 različitih poruka, Joda se poigravao sa svakodnevnim govorom, često kvareći ili podrivajući originalno značenje, nudeći jednu važnu rodnu i društvenu kritiku u javnom prostoru koji je često bio prepun agresivnih poruka mržnje početkom dvehiljaditih. Neophodno je da sagledamo ove intervencije kao „situaciona umetnička dela“ koja služe svrsi kvirovanja prostora i promovisanja ideala nenasilnosti. Mali šabloni mopsa Jode koje je Nikša koristio da bi obeležio grad mogu da se interpretiraju kao znak otpora i nade u okolini koja je sklona desenzibilisanosti na nasilje i opštu apatiju u društvu.

GRAD I SLIKA: ZNAČAJ I FUNKCIJA SLIKARSKIH INTERVENCIJA U JAVNOM PROSTORU

/in /by

U umetničko-istraživačkom projektu Grad i slika – značaj i funkcija slikarskih intervenicija u javnom prostoru analiziraju se moguće slikarske intervencije u javnom prostoru kroz teorijsko istraživanje zasnovano na analizi već postojećih intervencija na području užeg centra i nekoliko udaljenih beogradskih naselja. Ovaj interdisciplinarni projekat teži
kategorizaciji reprezentativnih primera različitih tipova intervencija na osnovu njihove funkcije, u odnosu na umetnički, društveni, politički i kontekst odnosa sa institucijama. Na osnovu rezultata istraživanja može se zaključiti da bogatu raznovrsnost slikarskih intervencija Beograd ne duguje samo umetničkom delovanju na različitim nivoima, već da je u ogromnoj meri zastupljena i upotreba slike iz neumetničkih pobuda, koje variraju od proste komercijalne promocije do ideološke propagande i govora mržnje, čime se relevantnost slike u javnom prostoru savremenog grada višestruko potvrđuje.