Publikacije

INVERZNI NACIONALIZAM PROTIV REPUBLIKE SRPSKE

/in /by

U uvodnom delu članka objašnjava se pojam inverznog nacionalizma, zatim se u prvom delu rada navode neki karakteristični primeri inverznog nacionalizma prema Republici Srpskoj, a u drugom delu rada objašnjava se kontekst i funkcija inverznog nacionalizma prema Republici Srpskoj. Svi oni činioci koji i inače proizvode inverzni nacionalizam u Srbiji deluju i u slučaju stigmatizacije Republike Srpske u delu našeg javnog mnjenja. Kompradorska intelektualna i medijska elita, normalizujući (neo)kolonijalno potčinjavanje Srbije u svim životnim domenima, kao prvobitni greh koji opravdava
paternalizam (neo)kolonijalnih centara nad Srbijom uzima navodno endemski i (samo)destruktivni „srpski nacionalizam”, a posebno „srpske zločine” počinjene u ratu devedesetih. Republika Srpska je zgodna tema u okviru takvog autokolonijalnog narativa, budući da ona objedinjuje mitski „prvobitni greh” („genocid u Srebrenici”) sa glavnim aktuelnim ideološkim neprijateljem — „srpskim nacionalizmom” — kako se karakteriše izrazita nacionalna samosvest većine građana Republike Srpske.

MATICA SRPSKA NA PROSTORIMA REPUBLIKE SRPSKE I FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE

/in /by

Autor razmatra oblike saradnje koje je Matica srpska realizovala na prostorima Republike Srpske u periodu od raspada SFRJ do danas. Podsećajući na činjenicu da je Matica srpska izvorno zamišljena kao ustanova koja teži da pokrije celinu srpskog etničkog i kulturnog prostora, autor je posebnu pažnju posvetio periodu koji je nastao tokom i posle raspada SFR Jugoslavije. Već u drugoj polovini devedesetih godina Vlada Republike Srpske je izrazila punu saglasnost sa osnovnim načelima jezičke politike koju je vodila Matica srpska, zajedno sa Odborom za standardizaciju srpskoga jezika i dominantnim delom srpske naučne zajednice. Godine 2010. osnovano je Društvo članova Matice srpske u Republici Srpskoj sa sedištem u Banjoj Luci, a to Društvo radi do današnjih dana i daje veoma dobre rezultate. Godine 2018. Matica srpska je osnovala svoj Krajiški odbor, a u njemu se najviše pažnje posvećuje srpskom etničkom prostoru u Republici Srpskoj i Republici Hrvatskoj. Posle 2020. godine, u okviru bilateralnih oblika saradnje Matica je uspešno sarađivala s raznim opštinama u Republici Srpskoj, pri čemu su sastavljani programi i ciljevi tog rada. Programsko opredeljenje Matice srpske podrazumeva prisustvo ustanove na svim mestima gde postoji potreba za sistemskim negovanjem srpskih kulturnih vrednosti, pa u tom smislu ispostavljaju se velike mogućnosti za dalje širenje delatnosti ustanove.

DANI URBANE KULTURE

/in /by

U radu su predstavljene specifičnosti festivala Dani urbane kulture koji se od 2015. godine održava u Čačku. Ovaj festival je fokusiran na slikanje murala. Muralistima se ustupaju velike površine za slikanje, ali cilj festivala je i promocija hip-hop muzike i ekstremnih sportova. Sa name rom da se razumeju specifičnosti ovog festivala, ova studija slučaja analizira kulturnu politiku u gradu Čačku, razvoj festivala, saradnju sa Opštinom, administrativne postupke: dobijanje dozvola za slikanje murala, uticaj murala na svakodnevni život građana, iskustva umetnika i medijsko pokrivanje festivala. Za potrebe ovog rada korišćene su metode intervjua i anketa. U intervuima su učestvovali direktor festivala Strahinja Babić i dva prethodna gradska većnika za kulturu, nauku i obrazovanje u Čačku, Dušan Radojević i Miloš Papić. Saradnja sa Opštinom se pokazala kao izazovna, ali
se s vremenom poboljšava, dok je medijsko pokrivanje festivala raslo kako se širio. U okviru rada sprovedena je i anketa čiji je cilj bio da otkrije na koji način građani Čačka doživljavaju murale, a popunilo ju je 200 građana različitih starosnih doba. Rezultati su pokazali značajan uticaj murala na svakodnevni život građana koji su anketirani. Građani su naveli svoje omiljene
murale, njih 70% doživljava murale kao umetnost. Finansiranje ovog festivala uglavnom je organizovano preko projekata i sponzorstava, dok deo finansira Opština. Dani urbane kulture smešteni su u specifičan teorijski okvir koji se razlikuje od tradicionalnog shvatanja muralizma.

MEĐURESORNA I INTERSEKTORSKA SARADNJA ZA RAZVOJ UMETNOSTI I URBANI RAZVOJ

/in , /by

Unapređenje umetnosti jedan je od strateških prioriteta razvoja kulture 2021–2025, kako u okviru institucija tako i u okviru nezavisne scene. U skladu sa savremenim shvatanjima uloge umetnosti u društvu – njene otvorenosti prema društvu i potrebe da bude deo društvenih procesa – unapređenje umetnosti implicira neophodnost njenog uključivanja u rešenja koja oblikuju životno okruženje.

Arhitektura se može shvatiti kao umetnost projektovanja (javnih i privatnih) prostora, a arhitektonska rešenja umnogome oblikuju estetiku životnog okruženja u urbanim sredinama. Kao takva, arhitektura jeste i oblast susretanja dva resora: kulture i građevinarstva, odnosno polje međuresorne saradnje. Osim toga, budući da arhitekte svoje inženjerske projekte, koji mogu uključivati i postavljanje umetničkih dela u javne i privatne prostore, uglavnom realizuju kroz arhitektonske biroe (privatna preduzeća), dok su likovni umetnici afilisani u udruženjima (organizacije civilnog društva), promišljanja povezivanja arhitekture i likovnih umetnosti uključuju i ostvarivanje intersektorske saradnje (npr. privatnog i civilnog), ali uz podršku javnog sektora – koji ima ključnu ulogu u formulisanju strateških opredeljenja u daljem razvoju države i društva.

U ovom radu biće saopšteni rezultati pilot projekta koji je obuhvatio:

  1. Analizu relevantnih pravnih akata u vezi sa potencijalima za povezivanje privatnih privrednih subjekata (arhitektonskih biroa) i likovnih umetnika, a koji su u funkciji razvoja umetnosti i kulture;
  2. Analizu podataka prikupljenih preko polustrukturisanih intervjua na prigodnom uzorku predstavnika/ca arhitektonskih biroa koji su ukazali na značaj, mogućnosti i prepreke za razvoj saradnje arhitekata i likovnih umetnika/ca.

Rezultati našeg pilot istraživanja ukazuju na to da postoji osnova za strateško povezivanje resora i sektora kroz strateške dokumente. Iskustva iz prakse koja su preneli/e predstavnici/ce arhitektonskih biroa, ukazuju na smernice za naredna istraživanja koja bi doprinela sistematizaciji aktuelnih problema i potencijalnih rešenja u pravcu daljeg razvoja međuresorne i intersektorske saradnje u domenu privrede i kulture.

LEGATI U KULTURI S POSEBNIM OSVRTOM NA KUĆU LEGATA U BEOGRADU

/in /by

Briga o kulturnoj baštini spada u prioritete svake državne kulturne politike. Najvažnija je zaštita, jer se izgubljeno ne može nadoknaditi, a od izuzetne važnosti su i njeno proučavanje i prezentacija javnosti. S jedne strane, za očekivati je da su u osiromašenoj državi izdvajanja za kulturu svedena na minimum, ali s druge, postoji i veliki broj nerešenih problema koji ne zavise od finansija, poput uređivanja pravne regulative kada je ova oblast u pitanju. U radu se govori o legatima iz oblasti likovnih umetnosti koji su povereni gradu Beogradu i ključnim problemima sa kojima se legatari susreću. Posebna pažnja posvećena je legatima o kojima brine Kuća legata, kao jedinstvena državna institucija u zemlji, čija je osnovna delatnost vezana za legate i legatorstvo. 

EKONOMSKE MERE KULTURNE POLITIKE U FUNKCIJI PODSTICANJA DARODAVSTVA I LEGATORSTVA

/in /by

Ovaj rad bavi se analizom ekonomskih mera kulturne politike u Srbiji sa aspekta njihovog delovanja na podsticanje darodavstva i legatorstva. U prvom delu rada daje se pojmovno određenje osnovnih oblika filantropije. U drugom delu rada razmatraju se ekonomske mere kulturne politike u oblikovanju institucionalnog okruženja za razvoj i održivost legatorstva u Srbiji. Na kraju rada iznose se preporuke za unapređenje kulturne politike na nacionalnom nivou.

LEGAT U SRPSKOJ MUZEJSKOJ PRAKSI

/in /by

Rad se bavi pitanjem statusa legata u srpskoj muzejskoj praksi. U prvom delu su prikazana shvatanja pojma legata kod nekoliko autora, kao i pravno tumačenje i važeća legislativa u vezi s legatima. Posebno je naglašeno nepostojanje neupitne zakonske procedure kojom se reguliše postupanje muzejskih ustanova s legatima. Drugi deo rada je posvećen tretmanu i položaju legata u Muzeju grada Beograda, muzejske ustanove koja rukovodi sa njih 28. Navedeni su svi legati koji se trenutno nalaze pod upravom ovog Muzeja, a detaljno je analizirano više njih kojipredstavljaju karakteristične primere kako dobre, tako i loše prakse. Na kraju rada je, kroz prikaz ranije zakonske regulative i pristupa u praksi, predloženo tumačenje različitih tretmana ove vrste muzejskih zbirki u periodu posle Drugog svetskog rata.

YUGOSPOTTING U REGIONALNOM HIP-HOPU

/in /by

Cilj ovog članka je istraživanje značenja i osobine rep tekstova kroz rekonstrukciju koncepta zajedničkog identiteta među reperima bivše Jugoslavije u novom nad-nacionalnom socijalnom kontekstu. Ovaj rad analizira vidove izražavanja pripadnosti zajedničkom i generacijskom znanju. Post-jugoslovenski regionalni rep ima zajedničku publiku koja nije ograničena državnim granicama. Glavni izvori ovog članka su rep tekstovi sa socijalno-političkom porukom koji su, većinom, napisani od strane repera rođenih tokom 1970-ih i 80-ih godina, zbog čega su povezani i sa jugoslovenskim i sa postjugoslovenskim hronotopom, dok je najveći deo njihove publike rođen u postjugoslovenskom ambijentu. Radna hipoteza je da reperi koriste kulturu hip-hopa i svoje generacijsko znanje („jugo-znanje”) kao način povezivanja sa svojom publikom, te tako stvaraju novu kulturološko-identifikacionu podlogu koja više odgovara novom, tj. novim kontekstima, suprostavljenim zvaničnim kulturološkim politikama novonastalih država. Ovo se postiže korišćenjem muzičkog znanja i iskustava jugoslovenskih generacija kroz semplovanje i interetekstualnost, čime se stvaraju važne osnove za kulturnu identifikaciju budućih generacija u Regionu (što je u suprotnosti sa zvaničnim politikama novonastalih država). Ovaj članak se metodološki vezuje za koncepte jezičkog i kulturnog identiteta, „jugoslavizma”, generacije, a koristi rep lirku sledećih rep umetnika iz Bosne, Hrvatske i Srbije: Edo-Maajka, Elemental, TBF, i Marčelo.

ČETIRI I PO DECENIJE KONFUZNE TIŠINE

/in , , /by

Tema ovog rada je traganje za verifikovanim, vanideološkim značajem i analiza razloga javnog zaborava na događaj, koji je pod imenom „Kongres kulturne akcije u SR Srbiji” održan krajem 1971. godine u Kragujevcu. U radu se polazi od teze da je reč o najvećem skupu iz oblasti kulturne politike u Srbiji u 20 veku. Prva posebna hipoteza je da su razlozi institucionalnog zaborava ideološki, druga da su tzv. „događaji na margini” autohtona pojava i treća da je najprimerenija vrsta zaborava na ovaj događaj – „zaborav kao konfuzna tišina”. Cilj istraživanja je utvrđivanje realne slike o događajima pre, za vreme i posle „Kongresa kulturne akcije”. Metodološki se koristi metoda „usmene istorije” (intervjui sa učesnicima), uz analizu sadržaja sekundarnih izvora.

KULTURNA POLITIKA NA NASLOVNIM STRANAMA DNEVNIH NOVINA U SRBIJI

/in /by

Polazeći od značaja štampe kao posrednika u oblikovanju kulturnih sistema, analizom sadržaja naslovnih strana dnevnih novina u Srbiji tokom aprila i maja 2018. godine, autori tragaju za kulturnim vrednostima i identitetima koje nameću mediji. Tabloidizacija, senzacionalizam i komercijalizacija potiskuju javni interes, istinski značaj umetnosti i kulturne baštine, proizvodeći novu svest publike. U prvom planu se tako nalaze teme vezane za rijaliti i estradu, akteri takvih sadržaja i druge kontroverzne ličnosti. Različiti segmenti društva se trivijalizuju kroz slike skandala i korupcije. Kulturna politika ne nudi kvalitetan odgovor na sve uočljiviji problem infiltriranja tržišne ideologije, čime i nesvesno pomaže širenje konzumerizma u kojem je uloga štampe svedena na usluge jeftinog klijentelizma i marketinga.