Arhiva

Rad se bavi redefinisanjem uloge konzervacije u muzeološkom sistemu, shodno promenama koje su se desile u ovoj oblasti u poslednje dve decenije i pojavi nove muzeološke teorije i prakse. Autor polazi od terminološkog razgraničenja osnovnih pojmova konzervacije, smatrajući ih jednim od najznačajnijih ograničenja u razvoju ove oblasti, da bi se, dalje, definisao položaj konzervacije i odnosi sa drugim funkcijama muzeološkog sistema. Među postojećim modelima muzejskih funkcija, opredeljuje se za CC model holandske Akademije Rajnvart i na osnovu njega nudi muzealni model po kome kompleks konzervacije i dokumentacije predstavlja ključnu funkciju muzeološkog sistema, pod uslovom da taj sistem podrazumeva postojanje zbirki. Poredeći promene u konzervaciji i komunikaciji, autor pokazuje u kojoj meri se konzervacija kao teorija i praksa prilagodila novom muzeju, ne gubeći na značaju zahvaljujući činjenici da su, bez obzira na nove muzeološke pojave koje koriste druga sredstva komunikacije i drugačiji pristup korisnicima, zbirke ostale glavni muzejski resurs.

Fokus od predmeta ka ljudima, od stručnjaka ka aktivnoj zajednici i od institucija ka alternativnim formama muzealizacije, neka su od ključnih dostignuća koja se pripisuju praksi i misli novih muzeologija. Iako se čini da su diskusije i prakse vezane za ulogu građana i zajednica u upravljanju baštinom poslednjih pet godina prisutnije no ikada ranije, ideje o nivou i načinu realizacije aktivne uloge građana kroz baštinu niti su skorašnje, niti uniformne. Kroz rad se argumentuje da raznolikost ideja pod terminom učešća formira nekoliko mogućih, čak i kontradiktornih okvira kroz koje možemo posmatrati ulogu, prava, privilegije i odgovornosti građana u odnosu na države, institucije javne memorije i stručnjake. Rad mapira i analizira osnovne postavke četiri okvira učešća građana u stvaranju baštine: imaginarnog muzeja kao baštine bez institucije, muzeja zajednica kao posredovanog baštinjenja, diskurzivnog muzeja kao kritičkog baštinjenja i participativnog muzeja kao učešća u stvaranju i konzumiranju institucionalizovane baštine.

Ovaj rad predstavlja pokušaj teorijskog i kritičkog promišljanja fenomena stalnih postavki muzeja u Srbiji na početku XXI veka (koncipiranje postavke, metodologija koncepta, budućnost postavke) koje predstavljaju razlog postojanja (raison d’être) muzeja i cilj muzejskog rada. Takođe, novokoncipirane stalne postavke, ukoliko su zasnovane na savremenim postulatima, mogu da iniciraju proces transformacije muzeja u Srbiji od akademskih do savremenih, te da utiču na definisanje nove uloge i mesta muzeja u kulturi i društvu naše zajednice (kao prostora za aktivno sticanje znanja i iskustva, ali i za razonodu). Da bi se ovo ostvarilo, neophodno je drugačije osmišljavanje stručnog rada i muzejskog materijala; razvijanje društveno angažovanog muzeja; (re)definisanje nove/stare misije, vizije, ciljeva, zadataka jednog muzeja, njegove programske politike, menadžmenta, marketinga i PR-a; preorijentisanje (van)muzejskih aktivnosti ka interpretaciji (tumačenju), komunikaciji i prezentaciji; posmatranje muzeja kao „otvorenih sistema” u formiranju značenja, kreiranju identitetâ, zbližavanju svih umetnosti, prožimanju heterogenih projekata; povezivanje sa publikom i nepublikom, te olakšavanje recepcije umetničke produkcije i prikazanih artefakta (sadržaja) kulturnog nasleđa. Kustosi, autori (ili umetnici) jednako mogu da utiču svojim znanjem, izrazom, viđenjem, na izbor i način prezentacije i tumačenja, kao i da doprinesu primeni raznovrsnih akcija u muzeju kojima se proširuju oblici usvajanja teme osnovne muzejske postavke, a pasivni posetioci „pretvaraju” u aktivne učesnike ne samo muzejskih programa već i lokalne zajednice.

Svega je nekoliko država u modernom svetu koje nisu nastale kao posledica nasilja i iz sukoba. Iza tih događaja ostala su materijalna svedočanstva i usmena predanja, ali u nauci još nije postignut konsenzus oko toga treba li ih uopšte sačuvati, a kamoli na koji način prezentovati i tumačiti. Ovaj rad se bavi izazovima i preprekama koje pred novu muzeologiju stavlja upravljanje ovakvom baštinom. Akcenat na ličnom doživljaju i participaciji, bavljenje aktuelnim, životnim temama i nedaćama, deinstitucionalizacija, izlazak u prostor, popularizacija sadržaja, decentralizacija, angažovanje zainteresovanih lokalnih zajednica i samim tim društva u celini – sve su to elementi na kojima se nova muzeologija bazira već bezmalo pola veka. No naći pravu meru i obezbediti sistemsku, metodološku primenu uvođenjem određenih standarda – tu je izazov. Dosadašnji princip – sve može, a ništa ne mora – nije dao rezultate. Zato je na muzeolozima da budu, u neku ruku, arbitri i da motivišu, koordiniraju i vode lokalne zajednice u naporima da se svaki sloj disonantnog nasleđa sačuva od zaborava.