REFLEKSI STUDIJA KULTURE U ROMANU MAO II DONA DE LILA

/in /by

U radu se na primeru romana Mao II (1991) savremenog američkog pisca Dona Delila pokazuje mogućnost da se roman čita i koristi kao svojevrsna romaneskna studija kulture. Polazeći od uticaja koji proboj i razvoj ovog vrlo razgranatog, metodološki neopterećenog interdisciplinarnog područja ima ili može da ima na konstruisanje romanesknog sveta fokusiranog na kulturne procese, u radu se izdvajaju i tumače nekoliki aspekti i pojedine epizode i scene u navedenom romanu, kako bi se pokazala njihova korenspondencija sa područjima interesovanja studija kulture, znanja iz ove oblasti koja su u njih investirana, značenja prikazanih kulturnih fenomena i tendencija koje roman nudi i njihov potencijalni kulturološki značaj. U fokusu analize su, pre svega, prikaz i tumačenje masa, kao fizičkih i kao aspekta identiteta i svesti, odnosno odlike diskursa i predstava koji se njima proizvode.

INTERTEKSTUALNOST KAO IGRA POPULARNOG I UZVIŠENOG

/in /by

Teza koja se zastupa u ovom radu je da književnost nije sasvim izgubila ulogu kulturnog kapitala. Razlog za optimizam pronalazi se u intertekstualnosti kao ključnom svojstvu postmoderne umetnosti. U popularnoj kulturi intertekstualnost se sastoji u tome da se koriste stilska rešenja vrhunske umetnosti i da pritom sadržaj popularnih žanrova tematizuje veoma kompleksna pitanja. Na primeru televizijske serije u produkciji američke mreže HBO Pravi detektiv pokazuje se da su i u toj popularnoj formi moguća svojstva postmoderne umetnosti, kao što su dvostruko kodiranje, intertekstualna ironija i citatnost. Ova serija se preko teme i motiva povezivala sa jednim od vrhunskih dela kanonske literature – sa Danteovom Božanstvenom komedijom. U seriji se eksplicitno citira i jedno delo popularne literature, zbirka priča Roberta Čembersa Kralj u žutom iz 19. veka.

PUT OD HEROJA DO ANTIHEROJA I UŽIVANJE U TELEVIZIJSKIM ANTIHEROJSKIM NARATIVIMA

/in /by

Ovim radom autor ispituje kako se nekadašnja binarna opozicija između heroja i njima suprotstavljenih negativaca neutrališe i/ili transformiše u televizijskoj fikciji. Dok su nekada likovi heroja i zločinaca zasnivani na suprotnostima između apsolutnog Dobra i Zla, danas su njihove definicije u permanentnoj transformaciji. Takođe, rad pokušava da dâ uvide i redefiniše aspekte antiheroizma. Popularne TV serije subvertiraju ideju heroizma, kao i ideju moralnosti prisutnu u klasičnim žanrovima, zasnovanim na dualnosti sveta, borbi dobra i zla, iskušenju, paktu sa đavolom, stradanju, a koji kulminiraju iskupljenjem, katarzom, spasenjem. Za antiheroja nema spasonosnog (raz)rešenja. U drugom delu rada, razmatraju se teorije koje su se, od druge polovine XX veka do danas, bavile pitanjem razvijanja emocija prema medijskim sadržajima i medijskim likovima koje možemo definisati kao antiherojske, a pre svega teorijom afektivnog razmeštanja, koja objašnjava gledaočevo refokusiranje pozicije protagonista, ali i moralne mehanizme odbrane prema njima razvijenih emocija u svrhu zadovoljstva.

VIRTUELNI SVETOVI U SRPSKOJ ŽENSKOJ PROZI

/in /by

Na primeru proze Jelene Lengold (Baltimor), Ljubice Arsić (All Inclusive), Tamare Jecić (Stinky Onion) i još nekoliko savremenih srpskih prozaistkinja otkrivamo kako se strategije rodnog predstavljanja osmišljavaju, realizuju i modifikuju s ciljem da se osnaži ženski pripovedni glas. Jedan od vidova prevazilaženja rodne marginalnosti jeste i primena digitalnih tehnologija, koje postaju efikasno sredstvo posredovanja životopisa, ispovesti i svedočenja, umnogome menjajući strategije stvaranja značenja. Rad se usredsređuje na ginokritičku analizu tehnoloških rituala ispovedanja i fenomena prisustva virtuelnih realnosti u srpskoj ženskoj književnosti najviše stoga što ginokritika razmatra ženski stvaralački identitet iz perspektive osporavanja normi lažne univerzalnosti zasnovanih na patrijarhalnom prisvajanju moći, i nastoji da se uspostave zasebni parametri za proučavanje produkcije, motivacije i interpretacije ženskih tekstova.

ANTROPOLOG U SINTETIČKOM SVETU

/in /by

Ulazak u na izgled sasvim novo polje istraživanja, kakvo je istraživanje sintetičkih svetova, postavlja pred antropologa metodološke izazove koji su na prvi pogled jedinstveni: reklo bi se da novi medij, koji definiše novi prostor i omogućuje oblikovanje novih kultura, zahteva i nove metodološke alate za prikupljanje podataka, odnosno za terenski rad. Međutim, pažljivije posmatranje uslova kretanja sintetičkim svetovima pokazuje da se tu istraživač suočava sa potpuno istim metodološkim problemima kao u bilo kom klasičnom istraživanju pojedinačne, specifične kulture, otvarajući čak pitanja validnosti mnogih ranijih RL istraživanja. Analiza, kao i dosadašnja praksa, pokazuju da je i dalje u potpunosti na snazi osnovni postulat terenskog etnografskog istraživanja, koje je Malinovski definisao još 1922. godine: posmatranje sa učestvovanjem, s tim što je postalo jasno da je upravo učestvovanje ključno za razumevanje onoga što se u svetu događa, detalj koji je u mnogim, pre svega, domaćim etnografskim istraživanjima dosledno zanemarivan.

DŽENTRIFIKACIJA BEOGRADA, BUDIMPEŠTE I PRAGA

/in /by

Postsocijalistička transformacija pojedinih evropskih prestonica uzrokovala je u njima obnavljanje društveno-prostorne stratifikacije, čiji je jedan od pokazatelja proces džentrifikacije. Džentrifikacija predstavlja formiranje stambenih naselja namenjenih dobrostojećima, ali donekle i izmiče preciznom definisanju. Promovisana je kao način upotpunjavanja identiteta izborom životnog stila, a kritikovana kao instrument neoliberalne urbane politike namenjene klasnoj segregaciji. Rad analizira nastanak džentrifikovanih naselja u Pragu, Budimpešti i Beogradu, nastojeći da utvrdi kako se koncept džentrifikacije implementira u gradove sa zajedničkim iskustvom realnog socijalizma i velikim razlikama u prilagođavanju zahtevima izmenjenog regulativnog okvira i globalizacije.

KULTURA SEĆANJA NA LIK JOSIPA BROZA TITA U POSTJUGOSLOVENSKIM DOKUMENTARNIM SERIJAMA

/in /by

Cilj ovog rada je analiza politike reprezentacije lika Predsednika Josipa Broza Tita u najznačajnijim televizijskim serijama u periodu posle 2000. godine. Nakon kratkog pregleda uloge koju je audiovizuelna slika (filmska, a zatim televizijska) igrala u izgradnji Titovog kulta ličnosti u periodu SFRJ, glavni deo rada se analizom tematskog i narativnog sadržaja relevantnih TV serija bavi načinom na koji su nasleđeni diskursi iz perioda socijalizma prošli kroz političku i društvenu tranziciju. Kritički sumirajući promenljivo značenje prikaza Titovog lika u kontekstu konstrukcije i re-konstruckije kulture sećanja u glavnom delu rada se diferenciraju postojeći nacionalističko-patriotski i konzumeristički pristupi.

NEW AGE DUHOVNOST I KULTURNA LOGIKA KASNOG KAPITALIZMA

/in /by

Polazeći od međusobno povezanih pojmova: globalizacija, postmodernizam i neoliberalizam, nastojaćemo da, oslanjajući se na njihova teorijska preklapanja, predstavimo moguća usmerenja argumentacije koja bi razjasnila neke aspekte specifične i danas globalno prisutne Nju Ejdž duhovnosti. Zanimaće nas na koji način ovaj tip duhovnosti korespondira sa dominantnom kulturnom logikom kasnog kapitalizma (koju razumemo kao glokalnu, postmodernu, neoliberalnu, multikulturalnu, multinacionalnu, itd.). Polazimo od pretpostavke da su mesta korespondencije brojna i da je moguće izraditi Nju Ejdž genealogiju koja bi razjasnila njeno mesto unutar postmoderne/neoliberalne kulturne dominante (ali i stvorila preduslove za analizu transpozicije kontrakulturnog nasleđa u neoliberalnim narativima), što bi otvorilo prostor za bavljenje ulogom duhovnosti kao medijatora u ovom procesu i kao specifičnog mehanizma interpelacije. Na tom tragu, bavićemo se reprodukcijom ideoloških obrazaca i njihovom ulogom u procesu konstituisanja i obnavljanja dominantnih motiva savremene spiritualnosti.

KRITIČKA ANALIZA DISKURSA MJERA ŠTEDNJE I KAPITALISTIČKE HEGEMONIJE U PERSPEKTIVI KULTURALNIH STUDIJA

/in /by

Osnovni zadatak teksta jest pokušaj izvođenja kritičke analize diskursa mjerâ štednje koji se manifestira pojačanom produkcijom specifičnog tipa medijskih, javnih i političkih narativa te znakovitih metafora poput bolnih rezova, stezanja remena, navodne nužnosti u provedbi razno raznih socijalnih dijeta, itd.; kao i njima srodnih sintagmi poput ‘povoljne ili nepovoljne poduzetničke klime’ te ‘olujne krize koja je poharala’, a u konačnici rezultiraju ideološko-hegemonijskom perpetuacijom političke ekonomije kapitalizma i njoj pripadajuće moći. Pristupamo ovom tipu diskursa kao ideološki fabriciranim naturalističkim diskurzivnim formacijama koje naizgled benignom metaforičnošću jezika žele stvoriti privid navodne neideološkosti recentne krize kapitalističke ekonomije i njezinih političkih te socijalnih aspekata. Prevladavajući disciplinarno-predmetni pristup u analizi predstavljenog, problemskog motiva kreće se u domeni bogatog konceptualnog arsenala kulturalnih studija, odnosno škola mišljenja (strukturalizam, semiotika, neomarksizam, kritička analiza diskursa, teorija ideologije, kritička teorija društva …) i autora (Bahtin, Gramsci, Hall, van Dijk, Barthes, Foucault …) od kojih kulturalni studiji podosta crpe, predmetno i metodološki. Zaključak je da na primjerima spomenutih sintagmi svjedočimo kako hegemonija naprosto više ne može ostati u konturama predvidivog, kontroliranog jezika tehnokracije te iz tih razloga neuspješno traži izlaz, bijeg u konotativno, u znakovitu alegoriju, metaforu, preneseno značenje.

POLITIČNOST STUDIJA KULTURE – PUTEVI I STRANPUTICE

/in /by

Ovaj rad polazi od pretpostavke da su Studije kulture impregnirane političnošću. Prate se osnovne teorijske pretpostavke Studija kulture čija je prvobitna uloga bila da se pronađu nova interpretativna sredstva i metodologije da bi velike promene u društvu i kulturi od ’60-tih godina prošlog veka mogle da se tumače na nov način. U opreci prema elitističkim koncepcijama kulture one teže da demokratizuju shvatanja kulture običnog čoveka, sprovedu višedimenzionalnu kritiku kulture kapitalizma rukovodeći se levičarskim idejama i iskustvima. Cilj je bio da se mimo zvaničnih institucija otvore novi putevi za obrazovanje javnih intelektualaca. Pod snažnim uticajem postmodernizma i odgovarajućih teorija, one postaju zagovornici radikalnog kulturalizma, i, paradoksalno, talac globalizma i ideologije neoliberalizma. Rad prati koncepte i ideje na koje se studije kulture oslanjaju dovodeći do ove transformacije.