KAKO JE LICE POSTALO MASKA U SAVREMENOJ SRPSKOJ DRAMI

/in /by

Autorka na primeru četiri savremene srpske drame nastale nakon 2000. godine (Milena Marković Šine, Biljana Srbljanović Skakavci, Maja Pelević Pomorandžina kora i Olga Dimitrijević Moja ti) analizira različite pristupe licu kao maski, pojavi naratora u dramskoj formi kao maske autora. Predstavljajući svoje likove kao maske, a ne celovita zaokružena bića, dramske spisateljice demistifikuju sam čin pisanja i odnose se sasvim slobodno prema dramskoj formi. Lica koja su maske omogućavaju spisateljicama da ispituju različite društvene pojave koje su skrivene ispod vela normalnosti, društvene inercije i medijskih mistifikacija koje ka nama projektuju željenu sliku društva i nas samih.

LICE ILI MASKA U ŽIVOTU I DELU LAZE KOSTIĆA

/in /by

U radu se analiziraju pojave maskiranja, prerušavanja, prikrivanja i otkrivanja identiteta u ličnosti i delu Laze Kostića. Ove osobine snažnije ili slabije izražene, razmatraju se na različitim nivoima i vidovima: u njegovom karakteru, ponašanju, u oblačenju, govoru. Potom se ovaj fenomen zapaža i na metajezičkoj ravni: maska i i njeni derivati (prerušavanje, prikrivanje, groteska) tematizovani su i u Kostićevoj poeziji (Beseda, Gavrilu Egrešiji, Na parastos Jelene Bozdine…) i dramskim delima (Gordana, Maksim Crnojević). Maska je još od nastanka tragedije dovođena u vezu s pozorištem kao oznaka metamorfoze individue-glumca, koji, koristeći masku, postaje prenosnik (viših) sila naglašavajući da je individualni čovek nestao iza uloge, bolje rečeno figure. Zato će u ovom radu, a imajući u vidu strasnu zaokupljenost Laze Kostića teatrom, oblici maskiranja, mimikrije, prikrivanja i demaskiranja (uz nužan oprez prema metodi pozitivističkog biografizma), biti podvrgnute analizi kao čestice koje će ukazati i na neke unutrašnje činioce geneze njegovih pesama, a među njima i veličanstvene pokajanke Santa Maria della Salute.

MASKIRANJE KAO SEKSUALIZACIJA VIĐENJA – ONTOLOGIJA I OTPOR

/in /by

Slika žene u vizuelnim umetnostima profilisana je i ograničena društvenim konstruktima, koji je oblikuju i reprezentuju u skladu sa potrebama muškog autora sa jedne i posmatrača, sa druge strane. Slika žene proizvedena je u takvim diskurzivnim okvirima da odstupa od esencijalne ženskosti, insistirajući na strategijama maskiranja i kamuflaži, u cilju zadovoljenja nametnute norme. Kada je reč o umetničkim praksama koje svojim strategijama prkose maskulinizovanom pristupu u reprezentaciji ženskog tela i identiteta, feminističke studije slike prepoznaju nekoliko oblika. Jedne su usmerene na predstavljanje onoga što dominantni diskurs isključuje – artikulišući marginalne identitete, druge su fokusirane na dekonstrukciju maskulino centriranog jezika i prostora kao reprezentacijskog okvira, dok su neke pak usmerene na mapiranje prostora van hegemonističkog diskursa, na otkrivanje i izvođenje diskurzivno neprepoznatljivih identiteta. Svim ovim praksama zajedničko je to što se kritički odnose prema konstruktu polne i rodne razlike, pružajući otpor maskiranom liku žene u vizuelnim umetnostima, kao i to što svojim radovima definišu nove specifične, decentrirane subjektivitete. Najveći doprinos feminističkim strategijama izvođenja identiteta dala je upravo nadrealistička fotografija, u kojoj je decentrirani subjekt kao paradigma podsticao sopstvenu dekonstrukciju, uklanjanjem svih onih slojeva koje mu kanonski nameće patrijarhalna kultura, menjanjem, preobražavanjem i transgresijom u polju feminističke samoreprezentacije.

MASKA U POZORIŠTU: OTKRIVANJE ILI RAZOTKRIVANJE GLUMCA

/in /by

Osnovni cilj rada je da istraži i analizira ulogu i značaj pozorišne maske. Rad će obuhvatiti teorijsko izučavanje maske i njene upotrebe u pojedinim, najmarkantnijim istorijskim periodima kada maska i maskiranje predstavljaju esencijalnu pozorišnu konvenciju i oblik, rekvizit, deo kostima, koji se upotrebljava prilikom građenja glumačke uloge i izražavanja eskpresije izvođača pred publikom. Rad će tako istražiti kako su i zbog čega korišćene maske u periodu praistorijskog pozorišta, Antičkog pozorišta kada maska dobija značajnu ulogu da pojačava ideju tragedije, komedije, a glumce predstavlja monumentalno poput bogova. U periodu renesanse simbolika maske se menja, pogotovo u pučkim pozorišnim oblicima Komedije del Arte. Drugi deo rada analiziraće izvođenja i specifičnosti korišćenja maske u avangardnom pozorištu, pozorištu za koje maska predstavlja formalnu i sadržinsku srž izvođenja. U radu će tako biti izučavana uloga maske u komadu Kralj Ibi Alfreda Žarija i njena upotreba u radu avangardne pozorišne trupe: Hleb i lutke. Ključno istraživačko pitanje koje želimo da postavimo je da li maska predstavlja samo deo kostima određene epohe ili je njena pojava na glumačkom licu mnogo značajnija i jedan je od suverenih i autonomnih delova pozorišne predstave.

MASKA KAO SLIKA SVETA

/in /by

U radu se analiziraju osnove opšteg pregleda istorije umetnosti Ota Bihalji Merina (1904-1993) i u njegovim tekstovima se prepoznaje koncept maske kao ključni. Razmatra se kako koncept maske utiče na njegovu definiciju umetnosti, određuje (multidisciplinarni) pristup njenom proučavanju, proširuje oblast interesovanja na sve što se može shvatiti kao maska i utvrđuje antropološki smisao istraživanja vizuelne kulture. Sagledava se i kako koncept maske pomaže u redefinisanju umetnosti i strukturiranju novog opšteg pregleda istorije umetnosti, zasnovanog na prikazu vizuelne strane ključnih ljudskih aktivnosti.

NIČEOVE MASKE – OGLED O PERSPEKTIVIZMU

/in /by

Ničeovo (Nietzsche) identifikovanje sa helenskim božanstvom Dionisom je najizrazitiji slučaj njegovog maskiranja. U ovom ogledu se postavljaju dva osnovna pitanja: kakva je funkcija tog maskiranja, i šta se krije ispod Ničeovih maski. Odgovor se traži u karakteristikama Ničeovog genealoško-perspektivističkog postupka mišljenja. Rezultat ovog postupka je dinamičan i fragmentaran tekst, koji je igra skrivanja i pokazivanja, igra koja konstituiše svoja pravila, kao i samog igrača. Različite perspektive Ničeovog teksta se ne smiruju u dijalektičkoj sintezi ili u hermeneutičkom stapanju horizonata. Iza maski nema nikakvog „pravog lika”, ali to ne znači da su maske „lažne”.

MASKA U JAPANSKOM POZORIŠTU NO KAO POSREDNIK U KOMUNIKACIJI UNUTARNJEG I SPOLJAŠNJEG

/in /by

Japanski teatar no verovatno je danas u svetu najpoznatiji tip pozorišta u kojem glumci koriste maske. U Japanu, upotreba maske primećuje se još u preistorijskoj prošlosti te zemlje, iako poreklo današnjih maski treba tražiti u znatno kasnijem vremenu, po opštoj saglasnosti od VII veka, kada maska stiže iz Kine. U Kini su tada već postojale scenske izvođačke veštine, koje nastaju popularizacijom nekih oblika verskih rituala i uvođenjem narodnih tema u obrede isterivanja demona. Kineska maska, kakva se tu koristila, preneta je i u Japan, da bi se od XIV veka njena upotreba sve više vezivala za tada novu pozorišnu vrstu, dramu no. U vekovima razvoja novog teatra, čijim se tvorcem smatra glumac Zeami Motokijo (1363–1443), biće utvrđen i repertoar maski, prilagođenih njegovoj koncepciji i temama. U no-drami, od njenih početaka prepliću se elementi budizma, šintoizma i književnosti, čime ona predstavlja autentičnu sintezu japanskog duha tog vremena.

KVANTNO-HOLOGRAFSKI OKVIR PSIHOSOMATIKE I DUHOVNOSTI

/in /by

Predmet ovog rada je kvantno- holografski okvir za holističku psihosomatiku (uključujući integrativnu medicinu i transpersonalnu psihologiju). Takav okvir mogao bi imati značajne implikacije za bolje razumevanje kvantno-holografskih mehanizama povratne kontrole u morfogenezi, i biorezonantne primene isceljujućih graničnih uslova u psihosomatici baziranoj na akupunkturi i na svesti. On baca novo svetlo i na dugo otvorene probleme holističke uloge i ograničenja (lokalnog balansiranja) akupunkturnog sistema i (psihoterapijske i spiritualne integracije lokalnih sadržaja individualne, odnosno potpunog razvezivanja od svih transpersonalnih sadržaja kolektivne) svesti. I ukazuje na kvantno-holografsku prirodu dubinskih psihoterapijskih slojeva maske pojedinca, sazdanih od njegovih energetsko-informacionih blokada (vezanosti) na različitim nivoima svesti. Sve to je na liniji oživljenog naučnog interesovanja za istraživanje svesti poslednjih decenija (uz nagoveštaje velike sinteze dva modusa spoznaje, racionalno-naučnog i kreativno-religijskog, u okvirima proširene kvantno-holografske paradigme) – sa suštinskom ulogom svakog pojedinca zbog uticaja i brige za rasterećenje kolektivnog mentalnog okruženja.

STVARANJE U ZONI IZMEĐU MASKE I MASKIRANOG

/in /by

U psihološkom smislu maskiranje, situacija u kojoj jedan sadržaj biva zaklonjen nekim drugim sa kojim stoji u izvornom odnosu srodnosti, može da ima razvojno-kreativni potencijal. Nositi masku u bilo kom smislu ne znači nužno odreći se autentičnosti, jer upravo kroz nju možemo otkriti put u otvorenu zonu između znaka i označenog, dinamični prostor za izgradnju identiteta – budi ono što nisi, da bi postao ono što jesi. Ideje Junga, Lenga, Boma, Vošburna, Vigotskog i drugih autora su analizirane sa pozicije odnosa između znaka (maske) i označenog (lika). Pojam otuđenja je posmatran kao ontološki rascep između maske i lika, neautentične i autentične ličnosti. Proširenje naučne paradigme koje je izazvala kvantna fizika može se očitati u polju transpersonalne psihologije i psihologije svesti u kojima je čovek shvaćen kao multidimenzionalno, multivremensko biće, te je tako pokretanje svake tačke lične svesti istovremeno pokretanje mrežne svesti. Odnos maska – lik postaje odnos između kvantnih redova.

ARHETIP MASKE

/in /by

Maskiranje nije samo antropološki fenomen jer identične mimikrične pojave u prirodi upućuju na univerzalni životni princip koji se samo na poseban način potvrdio i u čovekovoj socijalnoj, kulturnoj i duhovnoj realnosti. Dobijajući ne samo svoj značaj, već i odgovarajuće značenje u toj realnosti, maska je arhetipski izraz ljudske težnje ka ostvarenju većeg stepena izvesnosti u poznatom svetu i pomeranja njegovih postojećih granica. Maskiranje je postalo način preispitivanja mogućnosti da se bude drugi i drugačiji u procesu identitetskog samopotvrđivanja u kojem je čovek ispoljavao i svoju senku. Realnost virtuelnog sveta dokazuje da skrivanje iza broja ili lozinke pruža potrebnu sigurnost od agresije ali i omogućuje tako maskiranom napadaču da ispolji svoju tamnu prirodu i drugima nanosi štetu i čini zlo.