U ovom radu interpretiraju se ideološki modeli nacionalno markirane recepcije Andrićevog književnog dela od poslednje decenije 20. veka u bošnjačkoj i srpskoj intelektualnoj sredini, i pritom istražuje geneza negativnog recepcijskog odnosa prema ovom piscu. Takođe, ukazano je i na uzroke i meru u kojoj se izučavanje Andrićevog opusa izmestilo iz primarno estetskih okvira.
U radu su opisana osnovna sociološka i antropološka značenja hrane kroz povijest. Od mitoloških i religijskih značenja, preko razmeđe između siromaštva i bogatstva, dolazimo do konzumerističkih, funkcionalističkih, strukturalističkih i razvojnih teorija (Bourdieu, Douglas, Durkheim, Elias, Fischler, Goody, Levi-Strauss, Mennel, Myerson, Simmel, Sobal, Veblen itd.). Hrana i načini prehrane sa svim pripadnim kulturalnim običajima i pravilima u različitim društvenim sustavima i epohama zadobivaju različite interpretacije. Svim tim interpretacijama zajednička je činjenica da hrana nije samo primarna ljudska potreba, nego i idejni, simbolički, kulturalni i filozofski koncept koji predstavlja integralni dio svjetonazora i načina života specifičnog za neku zajednicu i vrijeme. Posebno je interesantna povezanost hranidbenog sa religijskim i imaginarnim obrascima, što tu najneposredniju dimenziju života stavlja na mjesto posrednika prema svetom – jer hrana još od arhaičnih vremena predstavlja sredstvo postizanja jedinstva sa božanskim.
Suvremeni pristupi pojmu rada i praxisa imaju mnogostruke horizonte. Ovdje se polazi od aristotelovskog odnosa spram rada kod Hannah Arendt i njenog inzistiranja na istinskom ljudskom djelovanju, odvojenom od instrumentalnih odnosa. Kako god da je mislila rad, reducirajući ga na nuždu održanja života, kod nje je važno cjelovito shvaćanje prakse kao prostora različitosti, mogućnosti i slobode. Jedna od zagonetnih teza kod H. Arendt je kritika Marxova shvaćanja rada. Razlikovanje rada i proizvodnje, na tragu Karla Marxa, vrlo je istančano razvijeno kod Vanje Sutlića. U njegovim tekstovima pokazuje se da je istinska proizvodnja (kao productio) zapravo otkrivanje bitka koji se skriva iza otuđenja. Stoga je suvremeno shvaćanje čovjeka kao stvaralačkog bića temeljni moment osmišljavanja svijeta.
U radu se analiziraju pojedini aspekti svakodnevnog života LGBT osoba u Srbiji, polazeći od Gercovog shvatanja kulture kroz „mreže značenja”. Aspekti koji oblikuju „identitet” neheteroseksualne osobe u pretežno heteronormativnom i heteroseksualnom okruženju, jesu osećaj stigme, internalizovane represije i različite strategije „prolaska” i povezivanja sa „gej” zajednicom. Ovi elementi su sastavni deo života LGBT osoba i na osnovu njih možemo govoriti o određenim značenjskim kodovima koji su zajednički većem delu LGBT zajednice. Prvi deo rada se bavi pojmovima kao što su identitet i internalizovana stigma/homofobija, dok drugi deo rada obuhvata nekoliko studija slučaja neheteroseksualnih osoba. Postojanje iskustava kao što su seksualna orijentacija koja je drugačija od heteroseksualne kao i rodnih identiteta koji nisu binarni, i sa tim povezani nasilje, stigma i nerazumevanje od strane društva, čini da možemo govoriti u Gercovom smislu o određenoj „kulturi” koja je poznata pripadnicima/ama LGBT populacije, a koju uglavnom ne dele heteroseksualne žene i muškarci u istom društvu.
U ovom radu se bavimo analizom narativa korisnika Prihvatilišta za odrasla i stara lica u Beogradu o sebi i drugima. Cilj je bio da prepoznamo i opišemo identitetske niti pomoću kojih se predstavljaju. Da bismo razumjeli narative naših sagovornika, bilo je neophodno da uvažimo i milje u kojem se dešava pričanje. Riječ je o specifičnom kontekstu – ustanovi za zbrinjavanje lica u socijalnoj potrebi – beskućnika, koji oblikuje ne samo načine susretanja sa drugima, već i verzije istina o sebi. Konceptualni okvir studije je pronađen u socijalnom konstrukcionizmu, a polazna pretpostavka koja je rukovodila našu analizu je da je proces rada na identitetu interaktivan po svojoj prirodi. Drugim riječima, odgovor na pitanje identiteta kreiramo u susretu sa drugima i sa samim sobom. Da upoznamo neke lično referentne identitetske tačke nama je omogućio dubinski intervju sa petoricom štićenika ustanove. U njihovim narativima smo prepoznali važne identitetske niti: lične osobine, vrijednosti i značajne druge u odnosu na koje grade/brane identitete.
Značaj rodnog aspekta za kreiranje i reprodukciju orijentalizma uočio je još i tvorac koncepta Edvard Said. Kako je (neo)orijentalistički diskurs opstao i u savremeno doba, a naročito se intenzivirao u „post 9/11” eri, kao i u kontekstu migracija sa Bliskog istoka, veoma je važno proučiti specifično vulnerabilnu poziciju muslimanki koje su višestruko marginalizovane: i kao stanovnice Orijenta i kao migrantkinje i kao žene. U radu su predstavljeni zapadni diskursi o mogućnostima i metodama „spašavanja” muslimanki, kao i teorijski kritički osvrt na iste. Autorka rada akcenat stavlja na konstruisanje devijantnosti tj. na formiranje slike o svojevrsnoj seksualno devijatnoj subkulturi na osnovu kulturne različitosti, kao i na društvene i političke posledice takve ideologije i retorike. Na kraju, ponuđen je i polemički odgovor u vidu stavova feministkinja i feminista u okviru široko postavljene islamske tradicije borbe za ravnopravnost žena. Uvid u islamski feminizam je od presudnog značaja za holističko razumevanje rodnog aspekta savremenog multikulturalizma kao i za dekonstrukciju stereotipa.
Od devedesetih godina HH veka, problem povlačenja mladih iz društvenih tokova života jeste u fokusu japanske javnosti. Ovaj kompleksan psihološko-socijalni simptom, pod nazivom hikikomori, često je razmatran i tumačen iz zapadne perspektive kao inherentno japanski. Isključivost takvih zaključaka ne samo da je teorijski upitna, već generiše diskurs o Japanu kao prostoru jedinstvenog, nacionalno određenog, devijantnog ponašanja. Ovaj rad najpre nudi teorijsku kontekstualizaciju pomenutog fenomena, a potom otvara dalja pitanja o „imunološkim” potencijalima hikikomori zajednice unutar kapitalističkog sistema u kojem je obaveza proizvodnje neupitna.
U radu se razmatraju kulturni činioci smrtnosti usled preterano dugog rada u Japanu. Tzv. karoši (smrt usled preterano dugog rada) i tzv. karo-đisatsu (samoubistvo usled preterano dugog rada) imaju tendenciju porasta učestalosti. Iako su ove pojave donekle rasprostanjene i u drugim zemljama, u Japanu je ubedljivo najveća učestalost, što u cilju objašnjenja nameće potrebu za preispitivanjem tamošnjih specifičnosti. U literaturi se ove pojave najčešće objašnjavaju ekonomskim činiocima. Iako kulturne specifičnosti Japana takođe mogu predstavljati važne činioce ovih pojava, u literaturi im nije prepoznat značaj. Stoga su u radu razmotrene pojedine karakterstike japanske kulture koje mogu biti bitne za ove pojave. U tom smislu, prvenstveno se ističu održavanje harmoničnih odnosa sa drugima (unutar firme) i lojalnost (firmi), kao neke od ključnih vrednosti japanske (radne) kulture.
Još od perioda čikaške škole i ekološke teorije gangovi su privlačili pažnju istraživača kao jedinstven fenomen prouzrokovan visokim nivom urbanizacije i društvene dezorganizacije. U njihovim delima su uspostavljene prve korelacije između stepena siromaštva, gradske sredine i stope kriminala. Los Anđeles se već nekoliko decenija unazad smatra svetskom prestonicom bandi i gangova što potvrđuju i izveštaji gradske policije prema kojima u Los Anđelesu trenutno operiše približno 450 aktivnih gangova. Tema je relevantna kako za polje kriminaliteta tako i sociologiju grada jer gangovi postaju svojevrstan izraz suočavanja sa deprivacijom i teškim egzistencijalnim uslovima u gradskom prostoru.
Rad predstavlja pokušaj da se rasplete složeni međuodnos kulture i kriminaliteta. Posle preciziranja koje od mnogobrojnih u nauci zastupljenih značenja ove dve kategorije usvajamo, biće ukazano na dve vrste relacija koje kriminologija može uspostaviti između njih. Analiza je zasnovana pre svega na anglosaksonskoj literaturi, ali će na kraju biti ukazano i na to koliko je pitanje odnosa kulture i kriminaliteta aktuelno ovde i sada.
Adresa: Rige od Fere 4, Beograd
Fiksni telefon: +381 11 2637 565
Faks: +381 11 2638 941
Elektronska pošta: kultura@zaprokul.org.rs
Sva prava zadržana | Časopis Kultura
