KREATIVNI KLASTERI

/in /by

Globalna pandemija menja svet veoma velikom brzinom i umnogim sferama – privrednoj, društvenoj, kulturnoj, digitalnoj. Kovid-19 je nesumnjivo negativno uticao na sve sektore koji zahtevaju putovanja i fizičko prisustvo, uključujući tu mnoge umetničke i kulturne događaje i organizacije, kao i sektore koji su komplementarni vrednosnom lancu kulture i kreativnih industrija. Uprkos tome, globalna pandemija otvorila je i neke nove mogućnosti za život bliži zajednici, veću potrošnju lokalnih proizvoda, reorganizaciju života tako da bude otporniji na promene, katalizaciju kako poslovnih tako i društvenih inovacija, veće korišćenje digitalnih i mrežnih alata, uključujući tu i dodatno povećanje kulturne participacije i demokratizacije umetnosti. U poslednjih nekoliko meseci svedoci smo velikog broja dokaza da kultura zaista doprinosi privrednoj i društvenoj vitalnosti gradova širom sveta. Cilj ovog rada je da identifikuje suštinu i ključne odlike „kreativnih klastera” i da ponudi tipologiju raznih formi u kojima oni postoje. Takođe, rad sumira ključne poslovne modele i izvore eksterne finansijske podrške razvoju ovih klastera. Najzad, u radu se izvodi zaključak o ključnim faktorima uspeha u njihovom razvoju. Istraživanja za potrebe ovog rada vršena su u tromosečju april-jun 2020, u saradnji sa Nikolozom Nadirašvilijem i Kreativnom Gruzijom, u okviru projekta – „Osmišljavanje ekosistema Kreativnog klastera Gruzije” pod pokroviteljstvom UNESKA i Evropskog saveta. Istraživačke metode korišćene u pripremi ovog rada su: kancelarijsko istraživanje dokumentacije i publikacija, mapiranje i analiza različitih slučajeva i ciljanih dubinskih intervjua sa profesionalcima i menadžerima koji vode kreativne klastere

KULTURA OTPORA – POZORIŠTE KOJE MENJA SVET

/in /by

Iako funkcije pozorišta kao izvođačke umetnosti teže da ostvare i izazovu kod publike emocionalni, estetski doživljaj, ali istovremeno koliko god je to moguće edukuju zajednicu izvođenjem društveno i socijalno angažovanih ideja pisca, reditelja, izvođača, pozorište je oduvek predstavljalo prostor kritike društvenih trauma, političkih ideologija, sistema, ali i prostor za personalni razvoj umetnika, učesnika performansa te građana određene zajednice. Imajući navedeno u vidu, osnovni cilj ovog rada je, da analizirajući studije i istraživanja kulture otpora i alternativnih modela pozorišta u svetu i u Srbiji, kao i poetiku pozorišta potlačenog Augusta Boala, a na osnovu studija i dosadašnjeg izvrsnog, originalnog naučnog rada prof. dr Milene Dragićević Šešić, ukaže na mogućnosti uticaja pozorišta na društvene promene. Milena Dragićević Šešić je u svojim istraživanjima analizirala moć pozorišta i pozorišne nezavisne scene u Srbiji da se suprotstavi, dominatnoj represivnoj političkoj ideologiji, a da sa druge strane „pomeri” izvođačke forme pozorišne umetnosti izvan „meinstrim polja” institucionalnog pozorišta. Stoga je fokus rada na pogledu jednog naučnika svetskog renomea na pojavu kulture i pozorišta „drugosti” (čitaj različitosti) – pozorišta koje ukazuje na demokratičnost, otvorenost i toleranciju prema različitim nacionalnostima, jezicima, kulturama, običajima i stilovima izražavanja umetnika. U radu želimo da analiziramo aktivistički angažman i razvoj civilnog društva proučavanjem rada najznačajnijih nezavisnih pozorišnih trupa, poput Dah teatra, Mim arta, teatarskog koncepta Ivane Vujić prilikom otvaranja Beton hale, zatim performansa Sonje Vukićević, te aktivističkog delovanja Ane Miljanić. Na osnovu obimne građe o nezavisnoj pozorišnoj sceni i alternativnom pozorištu koje je prof. dr Milena Dragićević Šešić iznela u studijama: Umetnost i alternativa, Umetnost i kultura otpora i Indijsko pozorište – tradicija i aktivizam, ideja rada je da istraži pozorišne oblike koji doprinose kulturi sećanja razvijajući komunikaciju zajednice sa prošlošću, osvetljavajući probleme i traumatične tačke u kolektivnom sećanju zajednice. U radu posebno želimo da iskažemo radikalne, hrabre poduhvate umetnika u pokušaju da pozorištem promene svet i ukažu na slobodu mišljenja, kreativne različitosti i snage, te da je moguće stvarati izvan tradicionalne pozorišne institucije, kao i prava na drugačija politička opredeljenja u vreme totalitarnog, represivnog režima Slobodana Miliševića. U izradi rada korišćene su teorija pozorišta potlačenog Augusta Boala (Augusto Boal), studije kulture sećanja (Jan Asman/Jan Assman, Todor Kuljić), kao i teorije izvođačkih umetnosti i studija performansa (Aleksandra Jovićević, Ana Vujanović), kao i transdisciplinarni teorijski prilazi dr Milene Dragićević Šešić.

MEDIJI I KULTURA – DIJALEKTIKA VREDNOVANJA

/in /by

Naporedo sa izučavanjem sveta kulture, Milena Dragićević Šešić bavila se promišljanjima u oblasti medija. Aktivnosti u naznačenim oblastima, po našem uverenju, predstavljaju jednu jedinstvenu paradigmu, unutar koje se uzajamno susreću, konfliktualno posreduju i bore za dominaciju dva različita vrednosna sistema, egzistirajuća u današnjem vremenu. Načelno na strani kulture i njenih interesa i mogućnosti, M. Dragićević Šešić ne upada u zamku tehnofobije, ali, takođe,ne fetišizira postojeću medijsku realnost. Nepristrasno analizujući aktuelnu medijsku scenu, autorka diskretno podržava kulturu u njenoj borbi za ravopravniji status u odnosu na medijski diktum, u eri vladavine savremenih komunikacionih tehnologija. Ne osporavajući ideju i praksu ubrzanog tehničko-tehnološkog napretka, M. Dragićević Šešić kritički valorizuje svet medija, zalažući se za kulturalnu vrednosnu paradigmu, delujuću kako unutar medijske prakse, tako i u okvirima njenih spoljašnjih dometa, odnosno, u prostoru celokupne društveno-ekonomske zajednice.

VREDNOVANJE NASLEĐA MARGINE

/in /by

Tekst je posvećen delovanju i istraživačkom opusu prof. dr Milene Dragićević Šešić u domenu studija kulturnog nasleđa i kulture sećanja. Tekst analizira ključna pitanja, teme i probleme u istraživanjima Dragićević Šešić, te iste kontekstualizuje u odnosu na šira društveno-politička kretanja, kao i u odnosu na međunarodne akademske trendove u oblasti kulturnog nasleđa, politika sećanja i kulture otpora. Ključne temenjenih istraživanja tiču se kritike etno-nacionalnih politika sećanja, zapostavljenih i disonantnih slojeva nasleđa, sećanja na istorijski marginalizovane grupe u patrijarhalnim i nacionalnim modelima baštinjenja, te kontra-kulturnim memorijalnim praksama umetničkih kolektiva i organizacija civilnog društva, ali i pojedinih umetnika van glavnih tokova. Ovakvom analizom postaje vidljivo da okosnicu rada Dragićević Šešić u domenu nasleđa predstavlja svojevrsni istraživački aktivizam posvećen ne-autorizovanim diskursima nasleđa i praksama sećanja, podstaknut sa jedne strane društveno-političkim turbulencijama nakon raspada bivše SFRJ, a sa druge preuzimanjem savremenih i angažovanih istraživačkih tema u oblasti studija sećanja i nasleđa.

DOPRINOS MILENE DRAGIĆEVIĆ ŠEŠIĆ RAZUMIJEVANJU POJMOVA INTERKULTURALNOSTI I TRANSKULTURALNOSTI

/in /by

Rad analizira doprinos Milene Dragićević Šešić razumijevanju pojmova interkulturalnosti i transkulturalnosti u teoriji i praksikulturne proizvodnje jugoslovenskih prostora u periodu od 1980-tih godina pa do 2020. godine, s posebnim naglaskom na tri važne knjige koje autor smatra posebno reprezentativnim za eleboriranje ovih pojmova. Načini na koje Milena Dragićević Šešić najprije uvodi ove pojmove u jugoslavenske teorijske i stručne rasprave, a potom ih razvija, primjenjuje i preispituje, slijedi i razvojni put njenog ukupnog teoretičarskog, pedagoškog i aktivističkog angažmana kroz više od četrdeset godina aktivnog djelovanja. Rad pokazuje kako se pristup konceptu multikulturalnosti i interkulturalnosti u radovima Milene Dragićević Šešić razvijao kroz interdisciplinarnost i transdisciplinarnost njezinih istraživanjai na koje je načine to obilježilo njezine pristupe temama kulturne proizvodnje, distribucije i konzumacije, kao i njezinu društvenu angažiranost u turbulentnim vremenima na Balkanu u prelazu iz dvadesetog u dvadeset prvo stoljeće. 

KRITIČKO MIŠLJENJE NA SRPSKIM DIGITALNIM PORTALIMA

/in , , /by

U radu će biti istraženo kritičko mišljenje u kolumnama, kao analitičkom novinarskom žanru, kroz koji novinar iznosi krajnje ličan, slobodan, subjektivni stav. Specifičnost je što smo se opredelili da predmet analize budu kolumne na digitalnim portalima, koje delom liče na ovaj žanr u štapanim medijima, ali poprimaju osobenosti digitalnih medija kao što su hipertekstualnost, multimedijalnost i interaktivnost… Kroz analizu preko osamdeset kolumni sa tri različita portala, biće ukazano koje su dominantne teme kolumni u onlajn novinarstvu, koji novinari danas pišu analitički i da li pišu kritički. Uzorak istraživanja čini 85 kolumni objavljenih u periodu od 1. do 31. jula 2020. na portalima „N1”, „Nova.rs” i „Pečat”. Od ukupnog broja analiziranih kolumni u datom periodu, na portalu televizije „N1” objavljeno je 13, na portalu „Pečata” 19, a na portalu „Nova.rs” 53 kolumne. Glavni cilj istraživanja je bio da se utvrdi u kojoj meri postoji i na koji način komunicira sa publikom kritičko mišljenje na onlajn portalima.

MEDIJSKI TEKST KAO TUMAČ I KRITIČAR REALNOSTI

/in , , /by

Sa ciljem da utvrdimo potencijale elektronskih medija za kvalitetno informisanje građana i mogućnost podsticanja kritičkog mišljenja posebno tokom vanredne situacije, u ovom slučaju pandemije koronavirusa, istraživane su retoričke strategije i njihov potencijal u afirmaciji pluralizma stavova. Predmet istraživanja su bile informativne emisije dva javna servisa (Radio televizija Srbije – RTS i Švedska televizija – STV) i jedne komercijalne kablovske TV kuće iz Srbije (N1). Metodom analize sadržaja došli smo do zaključka da su sva tri medija pružila sveobuhvatne i koherentne informacije iz proverenih izvora. Način prezentacije događaja uglavnom karakteriše objektivnost i nepristrasnost (mada RTS pokazuje tendenciju razvijanja strategije zastrašivanja). U pogledu pluralizma stavova vidimo najveće razlike, pošto je on višestruko prisutniji u programima švedskog javnog servisa i komercijalne kablovske televizije (N1), nego srpskog javnog servisa. Jedna od specifičnosti retorike i prezentacije realnosti od strane TVN1 je izrazita kritičnost i redovna diskreditacija aktuelnog političkog rukovodstva i odluka koje je ono donosilo.

KRITIČKO MIŠLJENJE U DIGITALNOJ ERI

/in , , /by

Ovaj tekst polazi od premise da je kritičko mišljenje pretnja za vlasnike kapitala u medijima, a da je kritički pogled na svet ujedno i nasušna potreba novinara i javnog mnjenja zbog čega dolazi do promena u radu savremenih novinara. U radu je, kroz empirijski uvid, ukazano na neizbežne zamke koje stoje na putu razvoja kritičkog mišljenja kod novinara zaposlenih u novim medijima, odnosno na internet portalima koji su registrovani kao javna glasila. Osnovni cilj rada je istraživanje opstanka uloge kritičkog mišljenja u medijima digitalnog okruženja koji se sve brže razvijaju upravo uz (nikada jasno izrečen) uslov da kritička misao ostane strana za većinu korisnika interneta. U zaključku rada ukazano je i na moguće strategije otpora isključivo tržišno orijentisanim medijima

HACUNE MIKU – SUBVERZIVNI POTENCIJAL PARTICIPATIVNO KREIRANOG SAJBER POP-IDOLA

/in , , /by

Virtuelni svijetovi i onlajn interakcije osnova su sajber pop-kulture, u kojoj potrošnja istovremeno postaje i proizvodnja značenja, što može, a ne mora da nosi subverzivni i aktivistički potencijal. „Prelivanje” virtuelnog u prostore fizičke realnosti, putem tehnologija kao što su gestualni interfejsi, hologramske projekcije i slično, između ostalog, omogućava direktnu tjelesnu interakciju sa virtuelnim objektima. Neki od tih objekata su i tzv. virtuelni idoli, kojima realni ljudi u realnom svijetu, koji učestvuju u konstruisanju njihove pojavnosti i identiteta, dodjeljuju status poznatih ličnosti. Na primjeru analize uloge fanova u stvaranju najpoznatijeg virtuelnogidola, vokaloida Hacune Miku (Hatsune Miku), rad postavlja tezu da njeno postojanje stavlja naglasak na aktivnost (participaciju) po sebi, a ne „aktivizam”, te tako ne služi ideji društvene promjene, nego održavanju društvenog statusa quo.