SUKOB IZMEĐU UTILITARISTIČKOG I ANTI-UTILITARISTIČKOG U EVROPSKOJ FILOZOFIJI I KULTURI

/in /by

Odavno je prihvaćeno da filozofija Frensisa Bejkona, sa svojom utilitarističkom teorijom znanja i stavom da čovek ima prava nad prirodom i kao takav bi trebalo da bude njen „sluga i gospodar”, predstavlja filozofsko polazište tehnološke civilizacije. Ovaj rad u određenoj meri rasvetljava proces širenja utalitarističkih vrednosti, počev od polja gnoseologije do morala i estetike. Taj proces je ključno ishodište britanske filozofije. Još jedno ključno ishodište britanske filozofije je estetska reakcija na utilitarizam. Zajedno, ova dva trenda predstavljaju krucijalne filozofske događaje koji su se odvijali na evropskom tlu, počev od vremena renesanse do danas.

PROIZVODNJA ZNAČENJA U JEZIKU FOTOGRAFIJE

/in /by

Razvojem savremenih teorijskih pristupa, počevši od lingvistike, preko semiotike pa sve do teorije vizuelne kulture, fotografija se više ne smatra samo za objektivnu i realističnu vizuelnu reprezentaciju onoga što se nalazilo ispred objektiva fotoaparata u trenutku fotografisanja, već se uzimaju u obzir i mnogobrojni protokoli i kodovi kojima je naše vizuelno iskustvo generisano. Iako fotografija deluje uverljivo, jasno i lako razumljivo zbog svoje „očigledne” vizuelne sličnosti sa onim što prikazuje, način na koji vidimo fotografiju ne zasniva se samo na našoj prirodnoj perceptivnoj sposobnosti. Skopički režimi direktno su zavisni od postojećih društvenih praksi, a posebno od jezika kojim se služimo. Ako pod jezikom podrazumevamo svaki sistem komunikacije koji koristi znakove organizovane na određen način, onda i vizuelne reprezentacije možemo smatrati za prakse proizvodnje značenja određene vizuelnim jezikom koji će biti predmet našeg istraživanja. Na fotografiji vidimo i raspoznajemo ono što je prikazano ne samo zato što fotografija liči na to, već i zato što ona pripada vrsti prikaza koje smo naučili da ’čitamo’ na određen način. Relacija između fotografije i predmeta nije direktna i prirodna, nego konvencionalna. Sličnost se ne zasniva samo na podudarnosti njihovih vizuelnih svojstava, već i na praksi proizvodnje značenja karakterističnoj za jedno društvo, u kome smo kao recipijenti usvojili određene norme prikazivanja.

GAZING BALL DŽEFA KUNSA

/in /by

U tekstu se analizira primenjen umetnički postupak u ciklusu „Gazing Ball Džefa Kunsa”. Ciklus se pretežno sastoji od niza reprodukcija čuvenih umetničkih dela kojima autor pridružuje lapis lazuli kugle visoko reflektujuće površine. Oslanjajući se na strategiju aproprijacije, Kuns povlači liniju kojom povezuje više vekova razvoja zapadnoevropske umetnosti. Odabir dela koja će biti reprodukovana a potom izložena, rezultat su strateške odluke koncipiranja postavke, čime Kuns dobija status umetnika-kustosa. Primenjenim postupkom aproprijacije u ciklusu „Gazing Ball”, Džef Kuns na više nivoa zahvata odnos prema umetničkom nasleđu. Ništa ne ostaje izuzeto, od institucionalizovane istorije umetnosti, preko dominantnih interpretativnih okvira, razumevanja odnosa original – kopija, do samog doživljaja umetničkog dela. Iako Kuns izbegava aktivističku poziciju, njegova dela posmatrača ne ostavljaju ravnodušnim. Ona ga pozivaju da ponovo ispita svoj odnos prema umetničkom nasleđu, kako na nivou razumevanja, doživljavanja i interpretiranja, tako i na nivou vrednovanja.

ESTETIKA KLASIČNOG KINESKOG SLIKARSTVA

/in /by

Tokom hiljadu godina (od 7–17 v.) u kineskoj likovnoj umetnosti nastao je velik broj dela u veoma širokom rasponu, u pogledu stila, tema, žanrova i estetike. Posebno plodan je bio period između 10–13. veka, kada je nastao i velik broj teorijskih radova u kojima se izlažu estetički stavovi autora, njihovo tumačenje i sagledavanje umetnosti, posebno slikarstva. Ovde ćemo se posvetiti prikazivanju stvaralaštva vezanog za slikarstvo, kao i nekih teorijskih dela posvećenih estetici slikarstva u tom vremenu. Neka od tih dela su bliska Da Vinčijevim tekstovima o slikarstvu (nastalim oko 1500), ali mu prethode nekoliko vekova.

IMA LI POTREBE ZA FILOZOFSKOM ESTETIKOM

/in /by

Autor u radu ispituje da li su filozofski estetički uvidi relevantni za naš istorijski trenutak. To pitanje je postavljeno u kontekstu sve učestalijih savremenih pokušaja zasnivanja estetike kao posebnonaučne empirijske discipline ili svojevrsnog pripajanja estetike već postojećim posebnim naukama. U prvom poglavlju dat je kratak pregled (pred)istorije estetike od njenog zasnivanja do savremene epohe. Potom, u nastavku, koristeći se učenjem Milana Damnjanovića, autor razmatra ključne pretpostavke empirijski orijentisanih ideja estetike, s jedne strane, i savremenih filozofskih koncepcija estetike, s druge strane. U trećem poglavlju ispituje se značaj filozofske estetike u odnosu prema drugim ne-filozofskim estetičkim koncepcijama i dolazi se do zaključka da problemi estetike, pored empirijskog pristupa, nužno zahtevaju i filozofsku obradu i utemeljenje.

UMETNOST, PRIRODA, NAUKA, ZANAT, TEHNIKA

/in /by

Autor u radu razmatra mogućnost određenja pojma umetnosti. Primena klasičnog oblika definicije se odbacuje usled nemogućnosti jednoznačnog određenja vrsne razlike umetnosti u odnosu na druge čovekove delatnosti. Umesto toga, autor predlaže drugačiji pristup ovom problemu, koji se ogleda u ispitivanju razlika između umetnosti, s jedne strane, i prirode, nauke, zanata i tehnike, s druge strane. Ispitujući odnos umetnosti prema drugim oblicima ljudske delatnosti, autor ujedno i skreće pažnju na bitne istorijske transformacije pojma umetnosti. Na kraju, autor dolazi do zaključka da je u naporu dolaska do određenja modernog pojma umetnosti neophodno ovaj pojam očistiti od nasleđenih pretpostavki i predrasuda, koje mogu iskriviti njegovo pravo značenje.

UVODNA REČ PRIREĐIVAČA

/in /by

REFLEKSIJE SOCIJALISTIČKE TELEVIZIJE: STUDIJA OD MEDIJSKIH SISTEMA DO MEDIJSKIH KULTURA

/in , , /by

Povodom aktuelizovane teme socijalističke televizije, njenog uticaja i programa koje je kreirala, a kroz formu istraživačkog dijaloga, cilj ovog teksta je da predstavi upravo objavljenu knjigu Sabine Mihelj i Sajmona Hakstabla (Simon Huxtable) „Od medijskih sistema do medijskih kultura” (From Media Systems to Media Cultures). Fokusirajući se na nastanak televizije, kao novog medija koji se paralelno razvijao sa hladnoratovskim tenzijama, i na njen uticaj u vreme i nakon vladavine komunizma u zemljama istočnoevropskog bloka, ova komparativna medijska studija s jedne strane istražuje spregu geopolitičkih odnosa u ovom delu sveta, a s druge strane daje osavremenjen pogled na ovaj medij koji je oblikovao modernost svakodnevice građana i socijalističku kulturu i umetnost. Stoga, knjiga omogućava rekontekstualizaciju dosadašnjih (ustaljenih i najčešće preuzimanih i ponavljanih) mišljenja o medijima i kulturi u doba Hladnog rata, kao i reviziju spram društvenog, političkog i medijskog okvira koji je postojao u zemljama iza „gvozdene zavese” kako u drugoj polovini XX veka, tako i u savremenom trenutku.

DARKSIDE NASLEĐA NOB-A

/in , , /by

Poslednjih meseci na društvenim mrežama rasplamsana je diskusija o korišćenju memorijalnih kompleksa i spomenika NOB-a kao scenografije za snimanje modnih editorijala i muzičkih spotova. Dok jedni smatraju da je u pitanju aproprijacija, komodifikacija, fetišizacija, skrnavljenje i zloupotreba najširih razmera drugi podržavaju korišćenje ovih kulturnih resursa i u tome vide nov život spomenika, posle duge faze njihovog uništavanja, zanemarivanja i potpune nevidljivosti. Sagledavanjem uzroka povećanog interesovanja i problematizacijom prirode konflikta oko načina korišćenja spomenika pokušali smo da ukažemo na uzaludnost traženja arbitraže u razgraničenju poželjnih od nepoželjnih modela korišćenja kulturnog nasleđa i sugerišemo uspostavljanje dijaloga između različitih aktera u cilju njihove revalorizacije.