SRPSKA KNJIGA I NACIONALNA SAMOSVEST

/in /by

U radu su predočene promene značenja pojma srpska knjiga u nacionalnoj
bibliografiji i književnoj istoriji od početka 19. veka do danas. Ukazano je na posledice koje su po Srpsku bibliografiju. Knjige 1868–1944 imali dnevnopolitički nalozi vlasti. Predstavljene su nove konceptualizacije srpske književnosti
u transnacionalnim književnim istorijama, od kojih je jedna na engleskom, a druga
na ruskom jeziku. Ukazano je na moguće posledice nekritičke primene kodova za jezik
u bibliografskim opisima književnih dela srpskih autora.

TRAUME VELIKOG RATA U SRPSKOM AVANGARDNOM ROMANU

/in /by

Srpski roman u godinama nakon Velikog rata zasniva novi odnos književnosti i istorije, nove postupke umetničkog oblikovanja istorijskih zbivanja.
Rat je viđen očima pojedinca i predstavljen kroz subjektivne psihološke reakcije.
Istorijska pustoš postaje sadržaj individualne svesti, a epohalni slom svih
vrednosti predmet je lične spoznaje i doživljaja. Izlaskom na scenu ratnih užasa
književni junaci Miloša Crnjanskog, Dragiše Vasića, Stanislava Krakova i Rastka Petrovića prisiljeni su da svoj identitet odrede rešavajući niz moralnih
i egzistencijalnih nedoumica koje je rat izazvao. Pronaći smisaono uporište,
neophodnu tačku duhovnog oslonca u trenucima bespovratnog urušavanja dotadašnjeg sveta, postaje ultimativno pitanje njihovog postojanja.

ODISEJI BEZ ITAKE

/in /by

U ogledu se razmatraju različiti načini na koje je savremeno srpsko pesništvo odgovaralo na iskustva ratova za jugoslovensko nasleđe, kao i na iskustva
posledica tih ratova. Daje se širi prikaz četiri karakteristična pristupa
ovim temama, u delima Stevana Tontića, Duška Babića, Đorđa Nešića i Nebojše
Devetaka. Ovi pesnici umetnički artikulišu bolna iskustva stradanja, razaranja, gubljenja zavičaja, izbeglištva i traganja za novim načinima potvrđivanja
ličnog i kolektivnog identiteta.

TRAUMA JASENOVCA

/in /by

Jasenovački logor karakterišu masovni i sadistički zločini, jedinstveni u istoriji. Stoga je Jasenovac ne samo naša nacionalna trauma već i jednako ozbiljna trauma kako za čovečanstvo tako i za hrišćanstvo. Jasenovac, možda
još više nego Aušvic, otvara pitanje prirode čoveka i njegovih potencijala za gospodarenje nad prirodom i istorijom, a s druge strane aktuelizuje pitanje razumevanja Božije promisli i istorije kao dešavanja spasa. Trauma Jasenovca može biti
prevladana prvenstveno u kulturi – kao sveukupnom polju poezisa koje uključuje
umetnost, filosofiju, religiju i nauku – a ovaj ogled je prilog tom prevladavanju.

DATI IME I GLAS ŽRTVI – KOLEKTIVNA TRAUMA I TEMA GENOCIDA NAD SRBIMA U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ (1941−1945) U SAVREMENOJ SRPSKOJ KNJIŽEVNOSTI

/in /by

U radu se razmatra fenomen kolektivne traume, izazvane genocidom
nad srpskim narodom u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj tokom Drugog svetskog rata
(1941−1945), koji je u srpskoj književnosti kao tema sporadično zastupljena, odnosno, u dijametralnoj suprotnosti s razmerama ovog institucionalizovanog zločina (u liku fašizma i verskog fanatizma), sačuvanog u kolektivnom doživljaju,
pamćenju i dokumentima. Pregledom književne produkcije tokom socijalističke
Jugoslavije, ustanovljava se da tek s raspadom Jugoslavije dolazi do pesničkog elaboriranja ove teme, najčešće u poemskoj formi, poput zbirke Opela Milana Komnenića, a s početkom 21. veka i rafiniranih, intimističkih opusa, poput zbirke Bol
Miroslava Maksimovića, odnosno, na arhivskom predlošku dosledno ispisanih,
tj. oživljenih glasova žrtava, kojima je vraćeno dostojanstvo postojanja (nakon
masovnog i nasilnog uništavanja, najčešće i bez groba), u zbirci Stradanja Jelene
Kovačević. Na primerima tri pesničke zbirke posmatraju se različiti stilsko-
-umetnički postupci, geneza i različiti pristupi u obradi ove estetike užasa sa
zaključkom da tek XXI vek daje u potpunosti sazrela, visokoestetizovana ostvarenja, kao trajan doprinos srpskoj književnosti, ali i predložak za neka buduća
dela, koja će biti inspirisana ovom temom

SRPSKA TRAUMA – RASPETOST NA KRSTU ISTOK–ZAPAD

/in /by

Geografski položaj dubinski određuje karakter naroda. „Mi smo svoju
kuću podigli nasred puta”, opisao je srpski geoplotički položaj Jovan Cvijić. U
Drugom svetskom ratu – između Londona i Moskve – Srbi su se susreli s vrhuncem
te traume. Naša dva antifašistička pokreta naši saveznici su pretvorili
u unutarnarodno neprijateljstvo koje, ni posle dve trećine veka, ne ide ka nacionalnom pomirenju. Drama je u tome što je ta trauma sudbonosni problem pred
izazovima koje donose novi odnosi moći Istoka i Zapada.

TO NI U SNU NISMO MOGLI DA SANJAMO

/in /by

Rad donosi prikaz psihičkih poremećaja kod Srba, izazvanih ratnim dejstvima od balkanskih ratova do ratova s kraja prošlog veka. Navedeni su kako
stresno-traumatski događaji (ratna dejstva, logorske torture, izbeglištvo)
tako i promene u oblicima psihičkog poremećaja (drhtavci u Prvom svetskom
ratu, jurišanti u partizanskom ratu i posttraumatski stresni poremećaj u
ratovima devedesetih godina). Ukazano je na ogroman nedostatak podataka za posebne kategorije stanovništva: za Prvi svetski rat (civilne žrtve, Srbi u BiH)
i za Drugi svetski rat (pripadnici JVuO, logoraši u nemačkim i drugim logorima,
civili u ratu i posle rata). Podaci pokazuju da su najteže psihičke posledice,
pored ratnih strahota, izazivale torture u logorima i zatvorima.

MEMORISANA KOLEKTIVNA TRAUMA KAO ČINILAC NACIONALNOG IDENTITETA

/in /by

Tokom svog postojanja i istorijskog potvrđivanja na Balkanskom poluostrvu, Srbi su bili izloženi velikim stradanjima od strane onih koji su nastojali da osvoje ovaj prostor. Ovo stradanje je posebno izraženo u XX veku u kojem je nad
srpskim narodom u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj izvršen totalni genocid. Posle
Drugog svetskog rata u komunističkoj Jugoslaviji ta velika nacionalna trauma
je potiskivana i minimizirana. Umesto istine o njoj stvorena je ideološka laž
koja se ponavlja do danas u cilju umanjivanja broja srpskih žrtava. Osvetljavanje
ove istorijske istine je aktuelno jer je nakon pola veka došlo do obnavljanja ustaške ideologije, novih zločina i pogroma nad srpskim narodom u cilju stvaranja etnički čiste Hrvatske. Žrtve su proglašene agresorima, a njihovo masovno ubijanje
i proterivanje se danas slavi kao najveći državni praznik. Sakralizacija zločina
čija istorijska dubina skriva totalni genocid nad srpskim narodom postala je
najbitniji činilac hrvatskog nacionalnog i državnog identiteta. Upitnost
tog monstruoznog projekta traži i adekvatan odgovor. Autor u ovom radu dokazuje
da takav odgovor može biti samo potpuno pamćenje ove traume kao činilac srpskog nacionalnog identiteta.

UVOD

/in /by

O KULTURNOJ DIPLOMATIJI

/in /by

VJERA MUJOVIĆ: KULTURNA DIPLOMATIJA U SLUŽBI SRBIJE,
PRVO IZDANJE, INSTITUT ZA POLITIČKE STUDIJE, BEOGRAD, 2020