RAD BALETA NARODNOG POZORIŠTA U BEOGRADU U PERIODU OKUPACIJE (1941–1944)

/in /by

Rad je rezultat nastojanja da se temeljno istraži i prikaže rad Baleta Narodnog pozorišta u Beogradu tokom okupacije (1941–1944). Osim fragmentarnih prikaza ovog perioda u delima domaćih teatrologa, ne postoji studija koja je sistematično i celovito prikazala rad Baleta u periodu okupacije.

Istraživanjem je obuhvaćen period od 6. aprila 1941, kada je Jugoslavija napadnuta bombardovanjem Beograda, do 20. oktobra 1944, kada je Beograd zvanično oslobođen. Cilj rada je da prikaže uslove rada, specifičnost repertoara, sastav ansambla i dostignuća ostvarena u ovom teškom periodu.

PRILOG UZ BIOGRAFIJU ANATOLIJA MIHAILOVIČA ŽUKOVSKOG

/in /by

U ovom radu se sa kulturološkog aspekta analizira beogradski period života i rada ruskog emigranta, baletskog umetnika i prvog igrača Narodnog pozorišta, Anatolija Mihailoviča Žukovskog.

U širem kontekstu razmatra se njegovo kulturno-umetničko delovanje u beogradskoj sredini između dva svetska rata, sa posebnim osvrtom na doprinos u razvoju i promovisanju jugoslovenske nacionalne baletske umetnosti.

Dubinska analiza treba da doprinese boljem razumevanju pojedinih segmenata profesionalnog života ovog umetnika i ukaže na moguće pravce prilikom formulisanja budućih teatroloških, muzikoloških, kulturoloških i disciplinarno srodnih istraživanja.

NINA KIRSANOVA – PRVI ISKORACI KA EKLEKTICI I MODERNIZMU

/in /by

Nina Kirsanova, jedna od najznačajnijih ličnosti istorije nastanka baleta Narodnog pozorišta u Beogradu, značajno je doprinela razvoju klasičnog baleta, ali je svoj put izražavanja pronašla i u sintezi klasičnog i plastičnog izraza, što je i tema ovog rada.

Tridesetih godina prošlog veka, svojim istraživačkim duhom i vizijom, kontaktima i saradnjom sa svetskim baletskim imenima, kao balerina, koreografkinja i šefica baleta, donela je savremene estetske poglede u beogradsku sredinu. Kirsanova pravi sintezu dva principa – dionizijskog (ekstatičkog) i apolonijskog (estetskog).

Transformišući postojeću estetiku, ona zadržava baletski kanon sa ciljem da liberalizuje baletsku leksiku. Njen izraz bunta protiv baletskog kanona i težnju da pokret vrati na komunikacijski znak i poruku pokazala je u baletima Ljubav čarobnica, Čovek i kob i Sonata velikog grada (1934).

Ovi baleti su naišli na različite reakcije vodećih kritičara – neki su tvrdili da je Kirsanova bila uspešnija u jednom od dva pristupa, dok je za druge ovakav iskorak bio sasvim neprihvatljiv. Sa druge strane, publika je nove vizije dočekala burnim aplauzom.

SOBAREVA METLA – VIZUELNI KONCEPTI

/in /by

Delo kompozitora Miloja Milojevića i libretiste Marka Ristića „Sobareva metla“ smatra se prvim nadrealističkim baletom u Srbiji. Premijerno izvođenje ove „baletske groteske u jednom činu“ održano je 1923. godine u okviru bala Hiljadu i druga noć u hotelu „Kasina“ u Beogradu, u koreografiji Klavdije Isačenko i Jelene Poljakove. Ovo izvođenje svedoči o ranim avangardnim stremljenjima srpske umetnosti.

Televizijska verzija „Sobareve metle“ iz 1983. godine, rađena za TV Beograd u koreografiji Vladimira Logunova, oslanja se na umetnost nadrealizma kroz uspostavljanje scenskog prostora. Ova verzija formira specifičnu vizuelnu i koncepcijsku strukturu izvođenja.

Treća verzija „Sobareve metle“, rađena kao projekat Muzikološkog društva Srbije i Opere i teatra Madlenijanum u režiji i koreografiji Aleksandra Ilića, premijerno je izvedena u okviru IX Beogradskog festivala igre 2012. godine. Ova produkcija donosi novu estetiku i novu poetiku izvođenja.

Cilj ovog istraživanja je uporedna analiza osobenosti vizuelnih stavova tri pomenuta muzičko-scenska ostvarenja baleta „Sobareva metla“, u kontekstu aktuelnih umetničkih tokova vremena u kojima nastaju.

TEHNIKA VIZUELNE IGRE U PRVOM UDŽBENIKU GLUME DESE DUGALIĆ

/in /by

Spona između glume i igre pronalazi se u činjenici da su nastavnici scenske igre na pozorišnim akademijama od osnivanja bili vrhunski baletski umetnici. Otuda se neraskidiva veza između „glume i baleta“ pronalazi u prvom udžbeniku glume Elementi vizuelne glume (1935) Dese Dugalić Nedeljković (1897–1972), kraljice scene Narodnog pozorišta između dva rata i prve profesorke scenskih igara na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, jedne od najvećih baletskih umetnica – Jovanke Bjegojević.

Taj predmet su glumci zvali „Balet“. Prema svedočenju glumaca, ona ih je naučila da spoznaju i shvate svoje telo. Prenosila im je iskustvo o držanju, stajanju i kretanju. Sve što se tiče baleta, pokreta i igre postavila im je kao „temelj“ pozicije tela. Ono što se nauči iz stroge kontrole tela, koje zahteva klasični balet, čini osnovu na kojoj telo može da se kreće na razne načine i u raznim formama. Iz pokreta i igre osvajaju se viši stepeni scenskog izražavanja.

Ulila im je ozbiljnost u pristupu umetnosti, tehnici i kreiranju uloge. Ovo je, možda, trenutak „iskupljenja“ za nepravedni zaborav ne samo prvog udžbenika glume, koji je na našem jeziku prvenac, već i njegove autorke.

U tekstu je predstavljen prvi udžbenik glume, nastao pre nepunih devedeset godina, u kome autorka vizuelnu glumu sagledava kroz – mimiku, pozu i gest. Ovi elementi kao sastavni, nerazdvojni i bitni deo pozorišne glume daju tekstu punu plastičnost i sve karakteristične osobine istinskog života.

UVOD

/in /by

FINANSIRANJE KAO INSTRUMENT KULTURNE POLITIKE U OBLASTI AMATERSKOG STVARALAŠTVA NA PRIMERU KULTURNO-UMETNIČKIH DRUŠTAVA

/in /by

Amaterizam u umetnosti i kulturi je od višestrukog značaja za ostvarivanje ukupnog kulturnog razvoja zato što građanima u urbanim i u ruralnim sredinama omogućava da aktivno učestvuju u kreiranju i recepciji raznovrsnih kulturnih sadržaja. Dodatno je značajna otvorenost amaterskih društava za sve generacije (od dece do seniora), kao i za negovanje kulture nacionalnih manjina. Značaj amaterizma je prepoznat u Zakonu o kulturi, ključnom pravnom aktu za implementaciju kulturne politike u Republici Srbiji. Time je pružena osnova za primenu drugog važnog instrumenta sprovođenja kulturne politike – finansijskog. Predmet rada je finansijska podrška stvaralaštvu amatera u Republici Srbiji iz javnih fondova u periodu 2019–2021. godine. S obzirom na to da se amateri bave različitim vidovima umetnosti i kulturnih izraza, za predmet istraživanja su uzeta kulturno-umetnička društva. Ona su i najbrojnija udruženja amatera, a u svom radu se pažnja usmerava prevashodno prema onima koji su orijentisani ka folkloru.

PUTOVANJE KROZ SREDNJE GODINE – LIČNI I KOLEKTIVNI ASPEKTI

/in /by

U radu se analiziraju izazovi i promene koje nastaju ulaskom u srednježivotno doba. Ova razvojna faza često se prepoznaje kao krizna i zahteva
da se upustimo u proces introspekcije i konfrontacije sa izvesnim ograničenjima koja, ako se prihvate, mogu voditi ka celovitijem i smislenijem životu. Srednje doba posmatramo kroz proces individuacije kao sržne tačke Jungove
psihologije. Bavimo se ličnim, ali i kolektivnim, odnosno kulturološkim aspektima tranzicije srednjeg doba. Razmatramo tri faze kroz koje se ovaj proces može opisati i razumeti: fazu separacije, liminalnosti i reintegracije. Kroz rad pratimo i arhetipski, odnosno univerzalni, transkulturalni aspekt ovih primena i to posredstvom analize dva mita o Hermesu i Apolonu
i o Persefoni i Demetri. Simbolika i narativ ovih mitova mogu se shvatiti kao metaforički opis tranzicije srednjeg doba. Razmatramo ih kao liminalne, kreativne i transformacione procese koji nas vode ka povezivanju sa dubljim, traspersonalnim, odnosno kolektivnim slojevima psihe. Razrešenje krize srednjeg doba može voditi potpunijem psihološkom, kao i duhovnom razvoju.

FRAGMENTI MEDIJSKE SLIKE O KULTURI KROZ KULTURNE RUBRIKE NA INFORMATIVNIM VEB-PORTALIMA U SRBIJI

/in /by

U ovom radu se govori o tome na koje načine se prikazuje kultura, odnosno šta se podrazumeva pod kulturom na najposećenijim informativnim vebportalima u Republici Srbiji, kroz fokus na rubrike koje sadrže reč „kultura” u nazivu. Istraživanje je pokazalo da su te rubrike, generalno posmatrajući (uz jasne razlike koje postoje među veb-portalima pojedinačno), više istaknute
kao zasebne rubrike nego minimalizovane kao podrubrike, a da je najviše kreiranog medijskog sadržaja iz oblasti muzike, potom iz filma i serijskog programa, pa pozorišta, književnosti itd. Postoji i značajan broj izdvojenih tekstova koji se bavi privatnim životima aktera iz kulture i drugim temama koje nisu direktno povezane sa kulturnim sadržajima, pa tako postoje i tekstovi čije mesto je upitno u toj rubrici, uz dodatak da se aktivnost korisnika povećava upravo u komentarima takvih medijskih sadržaja. Žanrovska struktura nije raznovrsna, dominiraju vesti i izveštaji, uz retke primere drugih novinarskih formi. Samim tim, nedostaje kompleksniji pogled na širok dijapazon kulturnog sadržaja, kroz analize, kritičke i druge elemente.